Vì sao cái kích thủy lực nâng được cả ô tô

Cái kích bé tẹo mà nhấc bổng khối thép hai tấn trông cứ như trò ảo thuật. Bí mật nằm ở chỗ chất lỏng vốn dĩ rất "bướng", nó không chịu bị nén lại. Khi chú ấn tay cầm, chú đang dồn dầu từ một cái ống bé tí sang một cái trụ to đùng.

Vì diện tích cái trụ to hơn nhiều lần, lực đẩy được nhân lên khủng khiếp, đủ sức hất văng cả chiếc xe. Chú đang dùng lực nhỏ trên quãng đường dài để đổi lấy lực khổng lồ trên quãng đường ngắn.

Muốn nhấc nặng mà không tốn sức thì phải chấp nhận gạt tay mỏi nghỉ nhiều lần mới nhích lên được vài phân. Đúng là quy luật bù trừ của cơ khí, chẳng có gì là miễn phí cả.

Ủa, vậy nếu lỡ có bong bóng khí lọt vào trong đó thì sao chú?

Lúc đó thì coi như vứt! Không khí nó không "lì" như dầu đâu, nó nhát lắm, cứ bị nén là co rúm lại như cái lò xo cũ. Thay vì đẩy cái trụ to lên, lực của chú chỉ tổ làm mấy cái bong bóng đó bé lại thôi.

Thế là cái kích bị "nhão" ngay, chú có gạt đến tết xe cũng chẳng nhích. Bởi vậy dân thợ mới phải có trò "xả e" để đuổi sạch mấy gã không khí lỏng lẻo này đi, giữ cho dầu luôn đặc quánh và truyền lực thật chắc.

Dùng nước thay dầu cho rẻ được không chú, hay bắt buộc phải là dầu?

Trời đất, chú định chơi bài "tiết kiệm" à? Dùng nước thì rẻ thật, nhưng chỉ vài bữa là cái kích thành đống sắt vụn rỉ ngoét ngay từ bên trong.

Nước nó "ăn" kim loại kinh lắm. Dầu không chỉ truyền lực mà còn là lớp màng bảo vệ, giúp piston trượt êm ru. Không có dầu, sắt cọ vào sắt khô khốc thì máy móc nào chịu thấu.

Chưa kể nước dễ bốc hơi khi nóng, lại sinh ra bong bóng khí. Lúc đó cái kích lại "nhão" như bún, chú lại phải ngồi xả e cả ngày thì quá tội.

Dầu này 'lì' vậy thì có bao giờ bị hỏng hay cần thay không?

Làm gì có chuyện "vĩnh cửu" hả ông tướng? Dầu dù xịn đến mấy thì sau một thời gian chinh chiến, nó cũng bị thoái hóa. Nó sẽ đặc quánh lại, đổi màu đen kịt như nước cống vì dính đủ thứ tạp chất từ môi trường và máy móc.

Chú cứ tưởng tượng lúc piston hoạt động, nó vẫn bào ra những mạt sắt li ti. Đống "rác" này trộn vào dầu, biến lớp màng bảo vệ thành một thứ như giấy nhám mịn, thay vì giúp trượt êm thì nó lại quay ra mài mòn bề mặt kim loại.

Chưa kể nhiệt độ và độ ẩm cũng làm dầu mất dần độ nhớt. Lúc đó lực truyền không còn chuẩn, cái kích sẽ bắt đầu "giở quẻ", nâng lên thì nặng mà hạ xuống thì kẹt. Thế nên lâu lâu vẫn phải thay máu cho nó thì máy mới thọ được.

Mạt sắt ở đâu ra khi mọi thứ đều ngập trong dầu trơn láng thế chú?

Đừng tin vào cái chữ "trơn láng" tuyệt đối. Dưới áp lực hàng tấn, lớp màng dầu mỏng dính có lúc bị ép bẹp, khiến hai mặt thép chạm trực tiếp vào nhau. Lúc đó, chúng không còn trượt êm mà là đang "cào cấu" nhau đấy.

Cứ mỗi nhịp chú kích, những mấp mô siêu nhỏ trên bề mặt kim loại sẽ bị bẻ gãy và bong ra. Nó y hệt như việc chú xoa hai bàn tay vào nhau, dù có bôi xà phòng thì da chết vẫn cứ bong ra thôi.

Đống mạt này trộn vào dầu, biến thành thứ hỗn hợp nham nhở đi tàn phá ngược lại hệ thống. Quy luật rồi, cứ có cọ xát là có mất mát, không có gì vĩnh cửu được đâu.