Tại sao bu lông ở bánh xe tải thường có chiều ren ngược

Đi sửa xe mà cứ hì hục vặn sang trái để mở bu lông bên tài xế thì có khi gãy cả cờ-lê mà nó vẫn trơ ra. Đám xe tải hạng nặng thường chơi chiêu ngược đời này: bánh bên trái dùng ren trái, bên phải dùng ren phải.

Nghe thì rắc rối nhưng đây là cách để bánh xe tự bảo vệ mình. Khi xe chạy, lực quán tính và sự rung lắc liên tục giống như một bàn tay vô hình cứ chực chờ xoay ngược con ốc ra ngoài.

Ren ngược biến chính cái vòng quay của bánh xe thành lực siết. Nhờ thế, con ốc càng chạy càng bám chặt vào trục, thay vì lỏng dần rồi văng ra giữa đường cao tốc chỉ vì một phút sơ sẩy.

Ủa, thế sao xe máy với ô tô con không làm vậy?

Xe con hay xe máy lực quán tính chưa đủ đô để làm lỏng ốc đâu. Lực siết tiêu chuẩn cộng với ma sát bề mặt là quá đủ để giữ bánh xe nằm yên rồi.

Làm ren ngược ở xe phổ thông chỉ tổ làm khổ dân mình. Cứ tưởng tượng lúc thay lốp dự phòng mà phải đánh đố xem bên nào vặn xuôi, bên nào vặn ngược thì dễ đi luôn cái trục.

Xe tải chở hàng chục tấn, rung lắc dữ dội nên mới cần cái bảo hiểm đó. Xe mình nhẹ, cứ ren thuận cho đồng bộ, hỏng hóc gì ra tiệm cũng dễ tìm đồ thay.

Rung lắc suốt ngày, sao ốc xe con không lỏng rồi rụng luôn?

Chú mày quên là đầu ốc có 'mặt côn'. Khi vặn vào, mặt vát đó ép vào mâm xe như cái nêm, tạo ra ma sát khổng lồ khóa cứng mọi thứ.

Nó giống như đi giày chật mà buộc dây kỹ, chạy nhảy cả ngày cũng chẳng tuột. Trừ khi vặn ẩu, lực ép đó thừa sức đấu lại rung động trên đường.

Thậm chí, khi chạy, nhiệt độ tăng làm kim loại nở ra, khiến ốc bám chặt hơn. Muốn nó tự rụng còn khó hơn việc chú mày cầm cờ-lê vặn.

Nóng mà nở ra thì lúc hỏng lốp giữa đường sao mà vặn ra nổi?

Đúng là "khoai" thật đấy. Khi nóng, bu lông và lỗ ốc đều nở ra, ép chặt vào nhau như hai người đang ôm khư khư lấy nhau. Thợ vườn mà nhảy vào vặn lúc đó thì dễ "hít khói" vì nó cứng như đá.

Nhưng thực tế, cả cái mâm xe cũng nở theo. Để trị cái độ lì này, người ta thường dùng "cánh tay đòn" — tức là nối thêm cái ống tuýp dài ngoằng vào cờ-lê để nhân sức mạnh lên gấp bội.

Nếu nó vẫn đứng hình, dân chuyên nghiệp phải xịt tí dung dịch rã sét cho nó "nguội cái đầu" rồi mới dám xuống tay, tránh trường hợp vặn quá đà làm gãy luôn cả trục.

Ống tuýp dài cả mét thế thì sức người có làm đứt luôn con ốc không?

Có chứ, đứt như chơi! Cái ống tuýp dài chính là "bùa chú" nhân lực cơ bắp lên gấp chục lần. Chú mày cứ tưởng tượng một con kiến mà cầm cái đòn bẩy đủ dài thì nó cũng nhấc bổng được hòn đá, nhưng vấn đề là cái thân bu lông có chịu nổi hay không thôi.

Khi vặn quá đà, thép không còn chịu nén nữa mà bắt đầu bị "chảy". Nó dãn ra như kẹo kéo rồi "tạch" một phát, đầu ốc đi đường đầu, thân ốc ở lại trong trục. Lúc đó thì đúng là thảm họa, phải mang máy khoan, máy hàn ra mà đục đẽo cả ngày.

Bởi vậy dân thợ mới có câu "quá tay là bay túi tiền". Vặn là phải cảm nhận được cái độ lì của kim loại, thấy nó bắt đầu dẻo ra là phải dừng ngay chứ không phải cứ hùng hục như trâu húc mả là hay đâu.