Tại sao xích xe máy luôn phải có độ chùng nhất định

Nhìn sợi xích xe máy chùng nhão, nhiều ông muốn tăng cho thật căng. Nhưng làm thế là dại. Sợi xích cần một "khoảng thở" để sống sót qua những cú xóc trên đường.

Khi xe chở nặng hoặc vấp ổ gà, giảm xóc lún xuống làm bánh sau lùi xa ra một chút. Lúc này, khoảng cách giữa hai đầu nhông xích sẽ bị kéo giãn ra mức tối đa.

Nếu không có độ chùng trừ hao, xích sẽ bị kéo căng quá mức, dễ gây đứt hoặc làm hỏng luôn trục máy. Cứ để nó hơi lỏng một tí, xe mới bền được.

Nhún là đi lên chứ, sao ông bảo nó lại lùi ra xa nhông trước?

Cứ tưởng nó đi thẳng lên là nhầm to rồi. Cái gắp sau xe nó giống như một cánh tay đòn, gắn vào khung bằng một cái bản lề. Khi xe vấp ổ gà, bánh sau nó quay theo một đường vòng cung quanh cái bản lề đó chứ không phải bay vèo lên trên theo đường thẳng.

Oái oăm ở chỗ, cái bản lề này với cái nhông trước thường không nằm cùng một vị trí. Khi cái "cánh tay" kia vung lên, khoảng cách giữa bánh sau và nhông trước sẽ bị kéo giãn ra thêm một chút, giống như lúc ông đang cố rướn người để với lấy cái gì đó vậy.

Nếu ông tăng xích căng đét lúc xe đang đứng yên, thì khi nhún xuống, khoảng cách đó dài ra thêm một tí là sợi xích "đứt bóng" hoặc phá nát vòng bi ngay. Độ chùng chính là để bù vào cái khoảng giãn chết người đó đấy.

Ủa, thế sao không đặt cái bản lề trùng luôn vào trục nhông cho rảnh nợ?

Hỏi hay đấy! Ý tưởng đó gọi là trục đồng tâm. Nghe thì có vẻ thiên tài vì xích sẽ chẳng bao giờ bị kéo giãn nữa, cứ thế mà chạy thôi. Nhưng thực tế thì lại là một cơn ác mộng cơ khí.

Nếu nhét cái bản lề to đùng vào đúng chỗ nhông trước, cái máy xe sẽ phải phình ra như người bị béo phì. Việc chế tạo một cái trục vừa truyền lực từ động cơ, vừa phải gánh cả sức nặng của bộ gắp sau là một bài toán cực kỳ tốn kém và cồng kềnh.

Chưa kể, các kỹ sư còn lợi dụng cái độ lệch đó để tạo ra lực ghì xe xuống mặt đường khi ông vít ga. Mất cái khoảng cách đó, chiếc xe sẽ chạy lỏng chẻo như một con cá trạch, cực kỳ khó kiểm soát.

Khoan, cái lực ghì đó có tác dụng gì mà ông bảo quan trọng?

Tưởng tượng ông cưỡi ngựa, khi nó vọt đi thì mông ông sẽ bị nhấn lún xuống. Xe máy cũng vậy, khi vít ga, quán tính dồn hết ra sau làm đuôi xe có xu hướng khuỵu xuống.

Nếu đuôi cứ lún mãi, bánh trước sẽ hổng lên, xe dễ bốc đầu hoặc lắc lư. Cái lực ghì từ sợi xích lúc này đóng vai trò như một cái đòn bẩy, đẩy ngược cái gắp xuống để giữ thân xe thăng bằng.

Nhờ thế bánh sau bị ép chặt xuống đường, bám chắc hơn để truyền sức mạnh máy thành tốc độ. Không có nó, ông vặn ga mạnh là xe sẽ "vẫy đuôi" loạng choạng ngay.

Lực đó đẩy gắp xuống thì chẳng lẽ làm cái giảm xóc bị đơ luôn à?

Không hề đơ, nó còn giúp giảm xóc "nhàn" hơn. Khi thốc ga, trọng lượng muốn nén lò xo xẹp lép, còn lực xích lại muốn đẩy gắp ra. Hai lực này đối đầu và tự triệt tiêu nhau.

Nhờ đó thân xe giữ độ cao ổn định thay vì lún sâu. Giống như lúc ông sắp khuỵu chân thì có người xốc nách kéo lên, giúp ông đứng vững để chịu tải.

Thiếu nó, đuôi xe sẽ nhấp nhô như ngồi đệm hỏng, vừa phí sức máy vừa làm ông nhanh mỏi tay lái.