Tại sao phải có vòng đệm (long đền) khi vặn bu lông
Con bu lông thực chất là một gã cục súc. Khi bạn siết chặt, toàn bộ cái lực "ngàn cân" đó sẽ nghiến thẳng xuống một diện tích bé tí tẹo, dễ dàng làm nát bề mặt gỗ hay làm trầy lớp sơn kim loại quý giá.
Lúc này, cái vòng đệm mỏng manh đóng vai trò như một tay hòa giải. Nó giúp phân tán áp lực ra diện tích rộng hơn, ngăn không cho đầu bu lông "ăn tươi nuốt sống" vật liệu bên dưới.
Chưa kể, trong một thế giới đầy rung động, vòng đệm còn là chốt chặn cuối cùng. Nó tạo ra ma sát để giữ cho con ốc không tự ý "bỏ nhà đi bụi" sau vài vòng máy chạy.
Thực ra vòng đệm phẳng chỉ là bước đầu. Muốn trị máy rung, người ta dùng loại 'vênh' – nhìn nó như bị uốn cong lỗi vậy.
Độ vênh biến nó thành cái lò xo siêu cứng. Khi siết vào, nó bị ép bẹp nhưng luôn chực chờ bật ngược lại, tạo lực đẩy liên tục lên ren bu lông.
Lực đẩy này khóa chặt con ốc. Chứ nếu chỉ phẳng lì mà gặp máy cày hay động cơ xe máy thì sớm muộn gì cũng rụng rời hết.
Nhìn bẹp dí thế thôi chứ nó đang "gồng" muốn đứt hơi đấy. Giống như ông ép cái lò xo bút bi xuống hết cỡ, dù nó đứng im nhưng tay ông vẫn cảm nhận được nó đang đẩy ngược lên tê tái đúng không?
Chính cái lực "chực chờ bật ra" đó ép chặt các vòng ren bu lông vào nhau, tạo ra ma sát cực lớn. Nhờ thế mà con ốc mới chịu nằm yên khi cái máy nổ rung bần bật như lên cơn sốt.
Nhưng cẩn thận, siết quá tay đến mức kim loại biến dạng luôn thì nó "liệt" hẳn. Lúc đó tính đàn hồi mất sạch, nó lại trở thành một miếng sắt vụn vô dụng không hơn không kém.
Dân chuyên nghiệp không đoán mò đâu, họ dùng "cờ lê lực". Nó giống như cái cân, khi ông siết đến đúng mức quy định là nó kêu "tạch" một phát để bảo ông dừng tay ngay lập tức.
Với dân tay ngang, bí kíp nằm ở cảm giác. Khi thấy con ốc đang quay đều bỗng nhiên "khựng" lại và nặng tay hẳn lên, đó là lúc vòng đệm đã bẹp dí và bắt đầu gồng hết công suất.
Đừng có cố bồi thêm vì sợ lỏng. Siết cố lúc đó không giúp chắc hơn đâu, mà chỉ đang ép kim loại vượt quá giới hạn chịu đựng, biến nó thành một miếng sắt "chết" vô dụng.
Không phải tan chảy đâu, mà là nó bị "lì". Cứ tưởng tượng như cái dây chun, ông kéo vừa phải thì nó bật lại, nhưng nếu cố tình kéo dãn quá mức, nó sẽ bị nhão nhẹt và không bao giờ co về hình dáng cũ được nữa.
Kim loại cũng thế. Khi bị siết quá tay, các phân tử bên trong bị xô lệch hẳn khỏi vị trí ban đầu. Lúc này, vòng đệm không còn tính đàn hồi để "gồng" nữa, nó chỉ còn là một khối sắt biến dạng, mất sạch sức sống và dễ dàng bị tuột ra.
Dân thợ gọi đó là hiện tượng biến dạng dẻo. Một khi đã bước qua ranh giới đó, món đồ coi như vứt đi vì nó chẳng còn khả năng giữ chặt hay đàn hồi gì nữa, chỉ còn chờ ngày rụng rời thôi.
