Tại sao ốc vít để lâu lại bị 'chết' kẹt do rỉ sét

Con ốc vít để lâu mà "chết đứng" thì đừng dùng sức trâu mà vặn, gãy như chơi. Thủ phạm là đám rỉ sét, một lũ "ăn bám" nhưng lại thích bành trướng diện tích.

Khi sắt gặp oxy và hơi ẩm, nó biến thành oxit sắt với thể tích lớn gấp vài lần ban đầu. Tưởng tượng như con nhét miếng xốp vào khe hẹp rồi đổ nước cho nó nở bung ra vậy.

Sự "phình to" này chèn chặt vào từng kẽ hở giữa các vòng ren, tạo ra lực ma sát cực lớn khóa chết tất cả.

Vậy không được dùng sức thì lấy gì mà 'trị' nó?

Thì phải dùng mưu! Đám rỉ sét này cứng đầu nhưng sợ nhiệt. Chú hay lấy khò gas đốt nóng lên, hoặc nhỏ vài giọt dầu chống rỉ vào rồi chờ.

Nhiệt làm kim loại nở ra rồi co lại, khiến lớp rỉ sét nứt toác. Giống như bẻ gãy tảng băng bám trên ống nước, chỉ cần một vết nứt là lực khóa biến mất.

Dầu thì len lỏi vào kẽ hở để bôi trơn. Cứ kiên nhẫn gõ nhẹ cho nó 'thấm' là vặn ra nhẹ tênh, không cần phải gồng mình tốn sức.

Ủa, nung nóng nó nở ra thì chẳng phải càng kẹt cứng hơn sao?

Nhìn thì tưởng vậy nhưng thực tế lại khác. Khi chú nung nóng, cả con vít lẫn cái lỗ đều nở ra, nhưng lớp rỉ sét khô khốc ở giữa thì không co giãn linh hoạt được như kim loại. Nó bị ép cho nát vụn ra như miếng bánh đa bị giẫm lên vậy.

Quan trọng nhất là lúc nó nguội đi. Kim loại co lại về kích thước cũ, nhưng đống rỉ sét đã thành tro bụi rồi, không còn bám dính được nữa. Thế là tự nhiên xuất hiện một khe hở nhỏ xíu, đủ để dầu chui vào hoặc để mình vặn ra nhẹ hều.

Nung nóng quá mức như vậy có làm hỏng luôn cấu tạo của con vít không?

Có chứ, nghịch lửa là phải khéo. Nếu chú quá tay nung đến đỏ rực, con vít sẽ bị "non" đi, tức là mất độ cứng ban đầu. Lúc đó thép đang đanh bỗng hóa thành mềm xèo, vặn một phát là nó xoắn quẩy như sợi bún ngay.

Nhiệt độ cao làm các phân tử kim loại sắp xếp lại đội hình. Giống như chú luộc chín một quả trứng, cấu trúc bên trong thay đổi hoàn toàn và không bao giờ quay lại trạng thái cũ được nữa.

Thế nên dân thợ chỉ nung vừa đủ để "nhắc nhở" lớp rỉ sét thôi. Chứ nung cho nó đổi màu sang xanh hay trắng là coi như vứt cả con vít lẫn cái lỗ ren đấy đi luôn.

Khoan, vậy có cách nào 'hồi sinh' độ cứng cho nó không chú?

Được chứ, dân trong nghề gọi đó là "tôi". Chú phải nung nó nóng lại rồi "hù" cho nó giật mình bằng cách nhúng ngay vào nước lạnh hoặc dầu. Cú sốc nhiệt này làm các phân tử đang nhảy múa hỗn loạn bị đứng hình ngay lập tức.

Khi bị "đóng băng" đột ngột như vậy, cấu trúc bên trong trở nên cực kỳ khít và cứng cáp, không còn lỏng lẻo như lúc nãy nữa. Giống như chú đang dồn một đám đông vào phòng hẹp rồi khóa cửa lại thật nhanh, không ai nhúc nhích được đi đâu.

Nhưng nói trước, cứng quá thì lại dễ giòn. Nếu không biết cách "ram" để nhả bớt độ căng, con vít của chú sẽ dễ gãy vụn như thanh bánh quế thay vì dẻo dai như ban đầu.