Tại sao nan hoa xe đạp lại được đan chéo nhau

Mấy sợi nan hoa mỏng dính nhìn thì yếu ớt, nhưng thực tế chúng đang phải gồng mình để giữ cho cái bánh xe không bị vặn xoắn. Nếu cứ đan thẳng tắp từ tâm ra vành, chỉ cần bạn nhấn bàn đạp một phát là cái đùm ở giữa sẽ xoay tít, còn vành xe thì đứng im hoặc méo xệch ngay lập tức.

Việc đan chéo tạo ra những hình tam giác chịu lực cực tốt. Khi bạn đạp hay phanh, lực sẽ truyền theo đường chéo thay vì đâm thẳng, giúp bánh xe cứng cáp và chịu được sức vặn lớn mà không bị đứt gãy.

Nó giống như cách bạn đứng choãi chân để giữ thăng bằng trên xe buýt vậy, phải có góc nghiêng mới vững. Đan thẳng thì nhìn gọn đấy, nhưng chỉ cần vấp một cái ổ gà là cả dàn nan hoa dễ đi viện như chơi.

Ủa, vậy mấy cái xe đua đan nan hoa thẳng tắp là để làm cảnh à?

Không phải làm cảnh đâu, mà là vì cái bánh trước nó "nhàn" hơn bánh sau nhiều. Bánh trước thường không phải chịu lực vặn từ xích hay líp, nó chỉ việc lăn thôi, nên đan thẳng cho nó nhẹ và bớt cản gió.

Nhưng thử đem kiểu đan đó ra bánh sau mà nhấn bàn đạp xem, cái đùm nó sẽ giật một phát như muốn bẻ gãy chân nan hoa ngay lập tức. Đan thẳng giống như bạn cầm hai đầu sợi dây rồi giật mạnh, dây rất dễ đứt; còn đan chéo là để lực nó "trượt" đi theo góc nghiêng.

Dân chơi gọi đó là đan hướng tâm. Nhìn thì thanh thoát, sang chảnh thật đấy, nhưng chỉ tổ làm khổ cái vành nếu đường xá ổ gà lởm chởm như mặt giặc thôi.

Nhưng đan chéo càng nhiều thì bánh xe càng 'trâu' hơn chứ nhỉ?

Tham thì thâm đấy! Đan chéo vừa phải thì lực nó 'nương' nhau mà đi, chứ đan chéo quá nhiều vòng là cái góc giữa nan hoa và đùm xe nó gắt quá, làm đầu nan hoa bị bẻ gập lại ngay lập tức.

Giống như cháu cố tình vặn xoắn một sợi dây thép vậy, vặn ít thì nó dai, chứ vặn tít mù là nó gãy khục một phát ngay. Nan hoa mà dài quá do đan chéo nhiều vòng cũng làm bánh xe bị 'nhão', đạp cảm giác nó cứ bì bì chứ không bốc.

Thợ lành nghề thường dừng ở 3 lần bắt chéo là đẹp bài nhất. Vừa đủ cứng để chịu lực vặn từ xích, vừa đủ bền để không tự 'bóp' chết cái đùm xe của mình.

Nghe "bóp chết cái đùm" hãi thế, nó nứt hay toác hẳn ra hả chú?

Nổ thì không, nhưng nó sẽ "xé" cái đùm ra đúng nghĩa đen. Hãy tưởng tượng cái đùm như miếng bìa, còn nan hoa là sợi dây luồn qua lỗ. Đan chéo quá gắt làm sợi dây kéo ngang, cứa mạnh vào mép lỗ.

Lực giật từ xích cứ thế "cưa" dần đến khi lỗ toác ra, chân nan hoa văng mất tiêu. Lúc đó chỉ có nước vứt cả cái đùm đi chứ không thợ nào vá nổi.

Đan đúng là để lực ôm lấy cái đùm êm ái. Đan sai thì chẳng khác nào tự lắp dàn lưỡi cưa mini vào bánh xe mình cả.

Thế sao không làm đùm thép cho cứng, khỏi sợ bị cưa hả chú?

Làm bằng thép thì đúng là "nồi đồng cối đá", nhưng cái xe sẽ nặng như quả tạ. Đạp một vòng chắc bở hơi tai, chẳng khác gì đang kéo xe thồ cả.

Đa số đùm xe dùng hợp kim nhôm vì nó cực nhẹ. Nhôm "mềm" hơn thép, nên khi bị nan hoa đan sai góc cứa vào, nó sẽ là bên chịu trận và toác ra trước.

Kỹ thuật là sự đánh đổi. Người ta thà đan cho chuẩn để dùng đồ nhôm nhẹ tênh, còn hơn vác khối sắt nặng trịch chỉ để bao biện cho việc đan ẩu.