Tại sao lưỡi cưa gỗ lại có các răng so le

Chú nói thật, mấy cái răng cưa mà cứ xếp hàng thẳng tắp như lính diễu binh thì chỉ có nước vứt xó. Nhìn kỹ mà xem, chúng nó luôn 'chân trong chân ngoài', cái vẹo sang trái, cái vẹo sang phải.

Cái trò 'so le' này không phải lỗi sản xuất đâu. Nó tạo ra một đường cắt rộng hơn hẳn bề dày của chính cái lưỡi sắt đó. Nếu không có khoảng hở này, thớ gỗ sẽ kẹp chặt lấy lưỡi cưa như một cái bẫy, ma sát nóng ran rồi kẹt cứng ngắc.

Nó giống như việc chú đi xe máy qua ngõ hẹp, phải dọn dẹp đống rác hai bên thì mới lách qua trơn tru được. Răng cưa so le chính là để tự mở đường máu mà chạy đấy.

Rãnh cưa to hơn lưỡi thì đường cắt có bị nham nhở không chú?

Nhìn qua tưởng nó cày nát mặt gỗ, nhưng thực tế độ lệch này cực nhỏ. Nó đủ để lưỡi cưa không bị "bóp cổ" mà vẫn giữ được đường cắt thẳng thớm.

Muốn mịn thì dùng lưỡi nhiều răng, độ nghiêng ít. Còn cưa gỗ dày mà không cho nó "vẩy" ra thì chỉ có nước hì hục cả ngày không xong.

Cái rãnh đó gọi là "mạch cưa". Giống như chú quét bùn sang hai bên đường để xe chạy cho êm, hơi lem nhem tí nhưng được cái thoát việc.

Ủa, gỗ nó cứng đơ thế kia thì lấy gì mà kẹp lưỡi cưa chú?

Chú đừng tưởng miếng gỗ nó hiền. Bên trong thớ gỗ luôn có những "nội lực" co kéo lẫn nhau từ lúc cây còn sống. Khi chú xẻ nó ra, cấu trúc đó bị phá vỡ, làm các thớ gỗ bắt đầu vặn vẹo để giải tỏa ức chế.

Nó giống như chú mặc quần chật mà bị đứt cúc, vải bung ra ngay. Khi cắt, hai bên mạch cưa có xu hướng khép lại, kẹp lấy lưỡi cưa như cái kìm.

Chưa kể ma sát sinh nhiệt làm thớ gỗ nở ra. Nếu không có rãnh rộng để "thở", lưỡi cưa sẽ bị kẹt cứng giữa hai bức tường gỗ đang ép vào nhau.

Gỗ khô rồi thì chắc nó hết 'nổi loạn' rồi chứ chú?

Gỗ khô thì đỡ hơn nhưng đừng hòng nó ngồi yên. Nó cực kỳ nhạy cảm với độ ẩm. Chỉ cần thời tiết thay đổi, các tế bào gỗ co giãn không đều, tạo ra những 'cơn sóng ngầm' bên trong thớ gỗ.

Chú cứ tưởng tượng nó như xấp giấy dính nước rồi đem phơi, nó sẽ cong vênh đủ kiểu. Khi cắt, những vùng đang bị nén chặt sẽ chực chờ bung ra để giải tỏa, ép sầm vào lưỡi cưa ngay lập tức.

Bởi vậy, thợ già phải nhìn vân gỗ mà đoán hướng 'chạy' của nó. Gỗ không bao giờ chịu nằm im đâu, nó luôn rình rập vặn mình một cái cho chú kẹt cứng máy thì thôi.

Nhìn vân gỗ mà cũng đoán được nó định 'chạy' đi đâu sao?

Được chứ, cái vân gỗ nó giống như "bản đồ cơ bắp" của cái cây vậy. Chú nhìn thớ gỗ chạy thẳng tắp thì thường nó hiền khô, dễ bảo. Nhưng hễ thấy mấy chỗ vân xoắn tít hay có cái "mắt" to đùng là phải dè chừng ngay.

Mấy cái mắt gỗ đó thực chất là gốc cành cây cũ, thớ gỗ ở đó bị nén cực mạnh. Nó giống như một cái lò xo đang bị ép chặt, chỉ chờ chú đưa lưỡi cưa vào cắt đứt cái "chốt chặn" là nó bung ra, vặn vẹo đủ hướng để giải tỏa ức chế.

Thợ xịn nhìn hướng sọc của vân là biết nó sẽ cong vào trong hay vênh ra ngoài. Cứ thấy vân bắt đầu "vặn" là phải nương tay, đẩy chậm lại, chứ hùng hổ lao vào là gỗ nó kẹp cho cháy máy, hỏng cả lưỡi cưa.