Tại sao cái líp xe đạp chỉ quay được một chiều

Cái líp xe đạp thực chất là một kẻ lười biếng có tính toán. Nếu nó quay cả hai chiều, mỗi khi bạn thả dốc, bàn đạp sẽ quay tít mù theo bánh xe và vả vỡ ống quyển bạn ngay lập tức.

Bên trong nó có những cái lẫy nhỏ gọi là cá líp. Khi bạn đạp tới, chúng dựng đứng lên để móc chặt vào răng cưa, kéo cả bánh xe đi. Nhưng khi bạn ngừng chân, chúng nằm rạp xuống và trượt qua các răng, tạo ra tiếng tạch tạch đặc trưng.

Cơ chế này giúp bạn vừa có thể truyền lực mạnh mẽ, vừa có thể thong dong tận hưởng quán tính mà không lo bị cái xe phản chủ.

Khoan, cái lẫy đó lấy sức đâu mà tự dựng đứng lên được?

Nó chẳng có não để tự biết khi nào cần thức đâu. Bí mật nằm ở mấy sợi lò xo siêu mảnh hoặc cái lẫy thép mỏng dính ép phía dưới mỗi con cá líp.

Mấy cái lò xo này luôn ở trạng thái thủ thế để đẩy cá líp lên. Khi bạn đạp, cá líp được khớp vào răng cưa. Khi bạn ngừng, răng trượt qua đè nó xuống rồi nó lại bật lên ngay.

Nếu mỡ bò bị khô hoặc bám cát, cá líp sẽ bị liệt, nằm im một chỗ. Lúc đó bạn có đạp gãy chân thì xe cũng đứng im vì không còn gì truyền lực vào bánh nữa.

Mỏng manh thế thì lúc mình đạp hùng hục nó có gãy phắt ra không?

Yên tâm đi, cái lò xo đó chỉ là "người dẫn đường" thôi, chứ nó không hề gánh tạ nên chẳng dễ gì mà gãy. Nhiệm vụ duy nhất của nó là nhích nhẹ cho cái lẫy vểnh lên để khớp vào răng cưa đúng lúc.

Khi bạn bắt đầu đạp mạnh, chính cái lẫy thép dày cộm mới là đứa "chịu trận". Nó bị ép chặt giữa răng cưa và vỏ líp, tạo thành một chốt chặn cứng khừ để truyền lực đi. Lúc đó, lò xo đang thong dong đứng ngoài cuộc chơi rồi.

Nó chỉ sợ nhất là bị rỉ sét ăn mòn hoặc bụi bẩn bám vào làm mất đi tính đàn hồi thôi. Chứ lực chân người, dù có đạp như lực sĩ, cũng chẳng chạm được vào nó để mà bẻ gãy đâu.

Ủa, ép chặt cứng khừ vậy rồi lúc ngừng đạp nó có bị kẹt luôn không?

Không kẹt được đâu, vì cái sự "chặt" này nó khôn lắm. Hãy nhìn kỹ cái răng cưa, nó không phải khối vuông mà được vát chéo một bên như cái dốc cầu trượt vậy.

Khi bạn ngừng đạp, bánh xe vẫn quay nhanh hơn cái líp. Lúc này, chính cái mặt vát đó sẽ lướt qua và đè cái lẫy xuống, cho phép bánh xe tự do băng băng về phía trước mà không kéo theo bàn đạp.

Nó chỉ kẹt khi bùn đất đóng bánh bên trong làm cái lẫy bị đơ. Khi đó xe biến thành "fixed gear" bất đắc dĩ, bàn đạp quay tít theo bánh, tha hồ mà vỡ ống quyển.

Mòn mấy cái răng vát đó thì coi như vứt luôn cái líp hả chú?

Khi cái cạnh sắc của lẫy hoặc răng cưa bị mòn vẹt, thảm họa bắt đầu. Thay vì móc chặt để kéo xe đi, chúng cứ thế trượt tuột qua nhau như người đi tất trên sàn đá hoa mới lau.

Bạn sẽ rơi vào cảnh "đạp không khí". Chân quay như chong chóng nhưng bánh xe vẫn trơ ra. Dân thợ gọi đây là hiện tượng trượt líp, lúc này lực đạp của bạn coi như đổ sông đổ biển.

Thép líp rất cứng, nhưng nếu lười tra dầu để cát bụi vào mài, nó sẽ hỏng nhanh thôi. Lúc đó chỉ có nước thay mới chứ chẳng ai rảnh mà đi mài lại mấy cái răng tí hon đó cả.