Phân biệt các khái niệm: phát minh, sáng chế và giải pháp hữu ích.

Newton thấy quả táo rơi rồi rút ra định luật hấp dẫn, đó là phát minh. Ông ấy chẳng tạo ra lực hút nào cả, chỉ là người đầu tiên vạch mặt một quy luật vốn đã nằm sẵn trong tự nhiên từ đời thuở nào.

Còn sáng chế là khi bạn lôi đống linh kiện cũ ra để chế thành cái máy bơm nước chạy bằng cơm. Nó phải mới hoàn toàn, có tính kỹ thuật và giải quyết được một vấn đề mà trước đó chưa ai làm được.

Giải pháp hữu ích thì thực dụng hơn, kiểu như bạn thấy cái kìm hay tuột tay nên quấn thêm vòng băng dính điện cho chắc. Không quá cao siêu để gọi là sáng chế, nhưng rõ ràng là giúp việc sửa đồ mượt mà hơn hẳn.

Ủa, vậy ông Newton có được thu tiền bản quyền từ lực hấp dẫn không?

Mơ đi cháu! Luật là thế này: cái gì của "ông Trời" thì không ai được đánh dấu chủ quyền. Newton chỉ phát hiện ra quy luật thôi, chứ ổng đâu có "chế" ra lực hấp dẫn.

Nếu cho đăng ký bản quyền phát minh, thì mỗi lần cháu làm rơi cái bát cũng phải trả tiền phí dùng trọng lực cho nhà Newton rồi. Quá vô lý!

Bằng sáng chế chỉ dành cho thứ cháu tự tay chế cháo ra để giải quyết vấn đề. Còn quy luật tự nhiên thì phải để miễn phí cho thiên hạ.

Thế cháu được làm vua cái máy đó đến lúc chết luôn à?

Mơ giữa ban ngày à! Luật chơi là 'có qua có lại'. Nhà nước cho cháu độc quyền thu tiền trong tầm 20 năm để gỡ vốn từ đống chất xám đã bỏ ra.

Hết hạn đó, sáng chế của cháu thành 'của chùa'. Ví dụ cháu chế ra loại ốc vít mới, sau 20 năm thì xưởng nào cũng được quyền đúc theo mà không cần trả tiền cho cháu.

Nếu cho cháu giữ mãi, xã hội sẽ dậm chân tại chỗ. Phải để người sau học lỏm rồi nâng cấp lên, giống như từ xe đạp tiến lên xe máy vậy.

Khoan, cháu giấu tiệt bí mật để xài riêng mãi mãi được không?

Được chứ, gọi là bí mật kinh doanh. Giống như mấy bài thuốc gia truyền, họ chẳng dại gì khai báo để rồi bị giới hạn thời gian cả.

Nhưng chơi kiểu này là 'được ăn cả, ngã về không'. Nếu một ngày có thằng thợ khác tháo tung cái máy của cháu ra, nhìn qua là hiểu nguyên lý rồi bắt chước y hệt, thì cháu chẳng làm gì được nó.

Vì không đăng ký bảo hộ, nên pháp luật coi như cháu tự nguyện công khai. Lúc đó thì mất trắng, chứ đừng nói là được làm vua trong 20 năm.

Nghĩa là thằng bắt chước đó không bị coi là ăn cắp hả chú?

Không hề! Luật chơi sòng phẳng: cháu chọn giấu thì cháu tự giữ. Nếu họ tự mua máy về rồi mày mò tìm ra cách làm, thì đó là "nghiên cứu ngược", hoàn toàn hợp pháp.

Giống như cháu nấu phở ngon nhưng giấu nghề. Khách ăn xong về tự nêm nếm ra đúng vị thì cháu chẳng kiện được ai. Trừ khi họ lẻn vào bếp chôm sổ tay công thức mới là phạm luật.

Bởi vậy, bí mật phải được giữ cực kỹ. Chỉ cần đối thủ phân tích được thành phần là coi như xong đời.