Hiện tượng má phanh xe máy kêu rít rít

Cái tiếng rít rít mỗi lần bóp phanh thực chất là một bản giao hưởng lỗi của ma sát. Thay vì ôm khít lấy đĩa phanh để dừng xe, má phanh lúc này lại đang nhảy múa, cứ trượt rồi lại bám liên tục với tốc độ chóng mặt.

Sự rung động cực nhanh này biến cái đĩa phanh thành một cái mặt trống, phát ra âm thanh chói tai y hệt như lúc bạn miết ngón tay ướt lên thành ly thủy tinh. Nguyên nhân thường do cát bụi lọt vào, hoặc lớp má phanh đã bị chai cứng như đá sau những lần bóp phanh quá nhiệt.

Nó là lời cảnh báo rằng bề mặt tiếp xúc không còn mịn màng nữa, và nếu cứ để mặc, kim loại sẽ sớm mài trực tiếp vào nhau cho đến khi hỏng cả cụm phanh đắt tiền.

Ủa, sao càng nóng nó không chảy ra mà lại chai cứng vậy chú?

Má phanh là hỗn hợp kim loại và nhựa chịu nhiệt. Khi rà phanh quá lâu, nhiệt độ cao làm nhựa bị nấu chín, trồi lên bề mặt rồi đông lại thành lớp màng bóng loáng như gương.

Nó giống như miếng bánh mì nướng cháy thành cục than cứng ngắc. Lớp gương này cực trơn, không còn độ bám để bám vào đĩa phanh mà chỉ trượt đi, tạo ra tiếng rít chói tai.

Lúc này, má phanh mất sạch độ đàn hồi, chẳng khác gì hai miếng đá ghè vào nhau, vừa nóng vừa hại đĩa.

Nếu nhựa dễ hỏng thế, sao không đúc phanh bằng sắt luôn cho bền chú?

Sắt chọi sắt thì bền thật, nhưng nó trơn tuồn tuột cháu ơi. Tưởng tượng cháu đi giày đế sắt trên sàn đá hoa cương, có mà trượt ngã vỡ mặt chứ đừng nói là dừng xe.

Nhựa trong đó đóng vai trò tạo ma sát. Nó phải hơi mềm, hơi "hy sinh" để bám chặt lấy đĩa. Nếu chỉ dùng kim loại, hai thứ cứng ngắc chà vào nhau sẽ nóng đến mức hàn dính lại, cực kỳ nguy hiểm.

Pha nhựa là để lấy độ bám. Nó giống như dùng cục tẩy cao su để xóa vết chì, chứ dùng miếng sắt thì chỉ có nát giấy.

Khoan, chỉ cọ xát thôi mà sao dính chặt lại như hàn được vậy?

Khi bóp phanh gấp, lực ép cực lớn biến động năng thành nhiệt năng khổng lồ. Nhiệt độ tại điểm tiếp xúc vọt lên hàng nghìn độ, đủ làm chảy bề mặt kim loại trong tích tắc.

Lúc đó, hai bề mặt không còn trượt mà 'hòa' vào nhau. Giống như ép hai đầu nến đang chảy lại, chúng sẽ dính tịt thành một khối khi nguội.

Đó là hàn ma sát. Nếu phanh bị 'hàn' chết, bánh xe sẽ khóa khựng và cháu sẽ bị hất văng khỏi xe ngay lập tức.

Nóng thế sao cái đĩa phanh không bị chảy thành nước luôn chú?

Nó không chảy là nhờ cái đĩa phanh được thiết kế như một bộ tản nhiệt. Những cái lỗ khoan trên đĩa không phải để làm cảnh, mà là để gió lùa vào thổi bay cái nóng đi ngay lập tức.

Vả lại, chỉ có lớp bề mặt cực mỏng nơi tiếp xúc mới bị nung chảy. Giống như cháu quẹt que diêm thật nhanh, đầu diêm cháy bùng nhưng que gỗ vẫn nguyên vì nhiệt chưa kịp thấm sâu.

Đĩa phanh làm bằng gang hoặc thép rất 'lì'. Trước khi nó kịp tan chảy, luồng gió tạt vào khi xe chạy đã kéo nhiệt độ xuống mức an toàn rồi.