Văn hóa 'đánh chén' và thứ tự ngồi chiếu ở đình làng

Ngày xưa, đi ăn cỗ đình làng không chỉ là ăn. Nó là một "đấu trường" vị thế, nơi cái chiếu bạn ngồi chính là bảng xếp hạng "social credit" cực gắt của làng xã.

Thứ tự ngồi dựa trên tuổi tác và chức sắc. Ngồi "chiếu trên" là sát vách trong trang trọng, còn "chiếu dưới" thì lùi dần ra cửa. Nếu chưa có "số má", bạn xác định ngồi hóng gió ngoài sân.

Một miếng thịt ở chiếu trên quý hơn cả mâm cỗ chiếu dưới vì nó là danh dự. Sai một ly là "mất mặt" với cả họ, không đùa được đâu.

Ủa, vậy làm sao để một người bình thường được "leo" lên chiếu trên?

Có ba con đường chính để "nâng cấp" tài khoản: học vấn, tiền bạc hoặc... sống lâu. Nếu bạn đỗ đạt làm quan, bạn nghiễm nhiên có ghế VIP. Nếu không giỏi chữ nghĩa, bạn có thể chọn gói "pay-to-win" bằng cách đóng góp tiền của xây đình, đúc chuông để mua một cái danh hiệu như "nhiêu" hay "xã".

Còn nếu nghèo mà cũng chẳng thông minh? Cách duy nhất là kiên nhẫn. Cứ sống đủ lâu đến 60 tuổi để được làm lễ "lên lão", làng sẽ tự động trải chiếu mời bạn lên ngồi hàng đầu, bất kể trước đó bạn có là ai.

Nó giống như việc bạn cày game vậy, hoặc là nạp VIP, hoặc là kỹ năng cao, còn không thì cứ treo máy thật lâu rồi cũng sẽ lên level thôi.

Khoan đã, vậy hội chị em thì ngồi ở đâu trong cái đình này?

Chia buồn là ngày xưa đình làng gần như là một "gentlemen's club" chính hiệu. Hội chị em hầu như không có vé vào cửa để tham gia cuộc đua "xếp hạng" này đâu.

Trong khi các quý ông mải mê "flex" vị thế trên chiếu, phụ nữ thường làm "hậu phương" ở khu vực bếp núc. Họ đạo diễn toàn bộ mâm cỗ nhưng lại không được ngồi vào mâm chính thức trong đình.

Quyền lực của họ nằm ở việc quản lý gia đình và chi tiêu, chứ không nằm ở miếng thịt giữa đình. Họ đứng ngoài hệ thống "social credit" công cộng này.

Nấu mâm cao cỗ đầy xong thì hội chị em ăn ở đâu?

Không nhịn đâu, nhưng cũng chẳng được "lên sóng" hào nhoáng. Sau khi hoàn tất "deadline" mâm cỗ, hội chị em thường rút lui về khu vực bếp phụ hoặc ăn ngay tại nhà để tự do "tám" chuyện.

Dù không được ngồi chiếu trên để "flex" danh thế, nhưng bù lại, họ có đặc quyền của đầu bếp: được nếm trước, chọn miếng ngon nhất ngay từ lúc thái thịt và bí mật chia phần cho con cháu.

Thực tế, không khí dưới bếp đôi khi còn vui vẻ hơn trên đình nhiều, vì họ không phải gồng mình giữ kẽ hay lo bị bắt bẻ lễ nghi khắt khe như các quý ông.

Hóa ra tục 'lấy phần' xôi thịt mang về là bắt nguồn từ mấy bà bếp này à?

Chuẩn luôn! Nhưng nó không chỉ là "ăn vụng" đâu, mà đã nâng tầm thành tục "lấy phần". Với người xưa, đi ăn cỗ mà không mang được gì về cho con cháu ở nhà thì coi như chưa tròn nghĩa vụ.

Những miếng ngon được các bà khéo léo gói vào lá chuối, giấu vào làn đi chợ. Nó là phiên bản "take-away" đầy tình thương, nơi "lộc" đình làng được chia nhỏ để cả nhà cùng hưởng.

Thậm chí, việc này trở thành quy định ngầm để các mẹ "flex" gián tiếp rằng mình vừa đi dự một sự kiện quan trọng và luôn nhớ đến gia đình.