Trò 'đổ xăm hường' và thú vui 'board game' của quý tộc xưa

Quên mấy bộ board game hiện đại đi, giới quý tộc Huế xưa đã có "Đổ xăm hường" - một kiểu "Monopoly" phiên bản thi cử cực gắt. Thay vì mua đất xây nhà, người chơi dùng 6 viên xúc xắc để tranh nhau cái ghế Trạng nguyên hay Tiến sĩ.

Cái tên "xăm hường" đến từ việc đếm các mặt đỏ (màu hường) trên xúc xắc. Cứ gieo được càng nhiều mặt tứ thì chức quan càng cao, thẻ xăm nhận về càng xịn. Nó biến việc học hành khô khan thành một cuộc đua nhân phẩm đầy kịch tính.

Đây chính là cách người xưa "tập dượt" cho giấc mơ quan lộ. Một ván bài vừa đậm mùi may rủi, vừa thể hiện cái thú phong lưu, trọng chữ nghĩa của các "dân chơi" thời Nguyễn.

Ủa, vậy thắng trò này xong là được làm quan thật luôn hả?

Mơ đi nhé! Thắng "đổ xăm hường" bạn chỉ nhận được sự ngưỡng mộ của hội anh em cây khế chứ không được vua ban bổng lộc hay ghế ngồi ở bộ Hình đâu.

Phần thưởng thực sự là những chiếc thẻ bằng xương hoặc ngà voi khắc chữ đỏ. Mỗi thẻ tương ứng với một học vị, từ Tú tài cho đến Trạng nguyên. Gom được càng nhiều thẻ xịn, bạn càng có nhiều điểm để "vênh mặt" với đối thủ.

Người xưa coi đây là một cách xem vận hạn. Nếu gieo được nhiều mặt đỏ, họ tin rằng năm đó "vía" đi thi thật sẽ cực sáng. Đúng kiểu "tâm linh không đùa được đâu" nhưng vẫn phải học bài mới đỗ nhé!

Ủa, vậy gieo xúc xắc kiểu gì để 'nhảy' lên được làm Trạng nguyên luôn?

Bạn cần 6 viên xúc xắc và một bàn tay 'nhân phẩm' cực cao. Trong trò này, số 4 (tứ) chính là ngôi sao hy vọng vì nó được sơn màu đỏ rực, trong khi các số khác chỉ là màu đen đơn điệu.

Để leo lên ghế Trạng nguyên, bạn phải gieo được ít nhất 4 viên mặt tứ cùng lúc. Nếu 'đỏ' đến mức ra cả 6 mặt đỏ, bạn sẽ ẵm trọn giải đặc biệt và kết thúc ván đấu ngay lập tức trong sự ngỡ ngàng của chúng bạn.

Cứ tưởng tượng nó giống như bạn đang quay gacha vậy. Càng nhiều mặt đỏ xuất hiện, 'vận may' của bạn càng lớn và chức quan bạn giật được càng oai.

Nhưng tại sao số 4 lại là 'vận đỏ' mà không phải số 6 oai hơn?

Giải mã bí ẩn này nhé! Trong văn hóa Huế, "Hường" là cách gọi chệch từ màu đỏ để tránh phạm húy tên chúa. Thay vì sợ số 4 vì âm "Tứ" gần với "Tử", người xưa lại biến nó thành biểu tượng của sự may mắn tột bậc.

Việc sơn đỏ duy nhất số 4 tạo hiệu ứng "visual" cực mạnh giữa dàn số đen. Nó giống như bạn đang quay gacha, cứ thấy sắc đỏ hiện lên là biết mình sắp "nổ hũ" Trạng nguyên đến nơi rồi.

Các số khác chỉ sơn đen để làm nền. Trong trò này, số 4 là "main character" nắm giữ vận mệnh, khiến người chơi chỉ cần nhìn thấy màu đỏ là phấn khích tột độ vì biết vận may đang đến.

Khoan, ông vua nào tên 'Đỏ' mà bắt cả thiên hạ đổi cách gọi vậy?

Đó chính là vua Thiệu Trị, tên thật là Nguyễn Phúc Hồng Nhậm. Chữ 'Hồng' vốn chỉ màu đỏ, nhưng vì là tên húy của vua nên dân tình phải 'né gấp'. Thế là từ hoa hồng đến màu hồng đều biến thành hoa hường hết.

Việc phạm húy thời đó cực gắt, nhẹ thì phạt gậy, nặng thì đi tong sự nghiệp. Trò 'đổ xăm hường' là cách gọi vừa an toàn, vừa khéo để tôn vinh màu đỏ may mắn mà không đụng chạm đến hoàng gia.

Nó giống như việc idol của bạn tên 'Xanh' và bạn phải gọi màu đó là 'Biếc' để tránh bị 'phong sát' vậy. Một kiểu 'vibe' giữ kẽ cực độ của người xưa!