Tục 'khao vọng' và áp lực 'flex' địa vị ở làng quê xưa
Ngày xưa, muốn "flex" cái danh hiệu hay chức quan mới không đơn giản là đăng status. Bạn phải thực hiện tục "khao vọng" – một kiểu "thuế" công nhận vị thế bằng cách mở tiệc linh đình đãi cả làng.
Cơ chế rất gắt: không khao thì không được ngồi mâm trên ở đình làng. Nhiều người vừa đỗ đạt đã phải vay mượn sấp mặt lo cỗ bàn, chỉ để đổi lấy cái ghế ngồi cho oai với xóm giềng.
Đúng là kiểu "vinh thân" chưa thấy đâu mà đã thấy nợ nần vì áp lực sĩ diện làng xã.
Tưởng tượng đình làng là một bảng xếp hạng "real-time". "Mâm trên" là khu VIP dành cho các "tổng tài" có học hàm, chức tước hoặc các bậc cao niên máu mặt nhất.
Ngồi ở đó không chỉ để ăn ngon, mà là để có quyền "phán" việc làng. Nó giống như ngồi ghế Ban giám khảo, còn người ở "mâm dưới" chỉ là khán giả, không có tiếng nói.
Thà nợ để mua "vé VIP" còn hơn bị coi là vô danh, ngồi xó bếp. Đây là cái giá để đổi lấy quyền lực và sự nể trọng tuyệt đối.
Không có bảo vệ đứng cửa đâu, nhưng có hẳn một "Ban tổ chức" cực gắt gọi là các chức dịch trong làng. Họ nắm trong tay cuốn "Sổ bộ" – một dạng database xịn xò ghi chép tường tận ai đỗ gì, ai bao nhiêu tuổi, ai vừa đóng góp bao nhiêu gạch xây đình.
Mỗi lần có cỗ, họ sẽ căn cứ vào đó để "set-up" chỗ ngồi. Thứ tự này được quy định chặt chẽ đến mức chỉ cần xếp sai một vị trí là có thể gây ra những cuộc tranh cãi nảy lửa giữa các dòng họ vì bị chạm tự ái.
Nếu bạn định "ngồi nhầm" để phô trương? Quên đi! Cả làng sẽ nhìn bạn như sinh vật lạ, và người điều hành sẽ mời bạn xuống mâm dưới ngay lập tức trước bàn dân thiên hạ. Đó là cú "block" đau đớn nhất về mặt danh dự thời bấy giờ.
Có chứ, 'pay-to-win' là tính năng có sẵn luôn! Nếu bạn không thông minh để đi thi, cũng chẳng đủ già để làm lão làng, thì cứ dùng 'thần chưởng' kinh tế. Làng luôn có những suất gọi là 'Nhiêu' hoặc 'Hương ẩm' dành riêng cho các đại gia.
Bạn chỉ cần đóng góp một khoản tiền lớn để xây đình, sửa cầu hay cứu đói cho làng. Ngay lập tức, tên bạn sẽ được 'update' vào sổ bộ với một danh hiệu danh dự. Nó giống như việc bạn nạp VIP để được đặc cách vào phòng chờ thương gia vậy.
Tuy nhiên, 'danh mua' thường vẫn xếp sau 'danh học'. Dù bạn giàu đến đâu, trong mâm trên, bạn vẫn phải ngồi dưới những người đỗ đạt thực thụ. Tiền mua được chỗ ngồi, nhưng sự nể trọng tuyệt đối thì vẫn ưu tiên cho trí tuệ.
Tiền mua được "vé vào cửa" nhưng luôn có một "trần kính" không thể phá. Những vị trí đứng đầu như Tiên chỉ là "độc quyền" của người có học hàm cao nhất hoặc bậc cao niên đức độ.
Giống như nạp tiền lấy đồ VIP nhưng danh hiệu "Legendary" chỉ dành cho người có kỹ năng thật. Nếu đại gia ngồi lên đầu trạng nguyên, làng sẽ mất đi động lực khuyến học – thứ mang lại tiếng thơm cấp quốc gia.
Sự phân chia này giữ cho "cột sống" tri thức không bị gãy. Đại gia được nể vì túi tiền, nhưng học giả mới là người nắm giữ "quyền lực mềm" và luật lệ làng xã.
