Tục 'đi sêu' và những pha 'thử việc' làm rể thời xưa

Ngày xưa, muốn rước nàng về dinh không chỉ cần tình yêu mà còn phải vượt qua kỳ "thử việc" gắt gao mang tên tục đi sêu. Đây chính là phiên bản "internship" làm rể, nơi các chàng trai phải nộp báo cáo bằng lễ vật và công sức suốt vài ba năm trời.

Cứ mỗi dịp lễ Tết, các anh lại lỉnh kỉnh gánh gạo nếp, chim ngói hay hoa quả mùa nào thức nấy sang nhà gái. Không chỉ tặng quà, đây còn là lúc để bố mẹ vợ soi xem chàng rể tương lai có chăm chỉ, biết điều hay chỉ được cái mã bên ngoài.

Nếu chẳng may lười biếng hay chọn quà thiếu tinh tế, hợp đồng hôn nhân có thể bị hủy ngay lập tức. Một hình thức kiểm chứng nhân phẩm cực kỳ thực tế, đảm bảo không ai có thể giả vờ tử tế trước khi chính thức về chung một nhà.

Ủa, ngoài tặng quà ra thì 'công sức' cụ thể là phải làm gì nữa?

Đâu chỉ là "shipper" quà cáp, các anh còn phải lăn xả như một nhân viên đa năng. Đến mùa gặt là phải có mặt ngoài đồng, nhà hỏng mái hay dột cột là phải xắn tay vào sửa ngay lập tức.

Thậm chí, có nơi còn áp dụng chế độ "on-site" hoàn toàn, tức là sang ở hẳn nhà gái để làm lụng không công. Đây là cách để bố mẹ vợ kiểm tra xem chàng rể có "thân thủ phi phàm" hay chỉ được cái mồm mép.

Nếu làm tốt, anh sẽ được coi là người nhà; còn nếu làm hỏng việc hay tỏ thái độ "con cưng", thì coi như mất trắng mấy năm trời cống hiến mà chẳng được "ký hợp đồng" chính thức đâu.

Lỡ cày cuốc mấy năm xong nhà gái 'quay xe' không gả thì sao?

Rủi ro này có thật! Nếu nhà gái tự dưng đổi ý không lý do, họ sẽ bị cả làng cười chê là bội tín, mất hết danh dự – thứ cực kỳ quan trọng thời đó.

Nhà gái thường phải trả lại toàn bộ quà cáp. Thậm chí, luật tục có nơi còn bắt đền bù tiền công lao động cho những năm anh chàng 'cày cuốc' để tránh thiệt thòi.

Nhưng nếu lỗi do đàng trai – kiểu 'lòi đuôi' lười biếng hay lăng nhăng – thì xác định là mất trắng. Vừa mất tình vừa mất sức, đúng nghĩa là một cú 'tự hủy' cực mạnh.

Khoan, rồi ai đứng ra làm trọng tài để phân định đúng sai đây?

Không có tòa án, nhưng "giang cư mận" – tức dân làng và bô lão – chính là người check VAR gắt nhất. Mọi thỏa thuận thường có ông Mai hoặc bà Mối làm chứng và bảo lãnh.

Nếu tranh chấp, Hội đồng kỳ mục sẽ dựa vào "Hương ước" của làng để phân xử. Kẻ bội tín thường bị phạt vạ bằng tiền hoặc rượu thịt cho cả làng ăn mừng.

Bị làng "phong sát" vì sống lỗi là hình phạt đáng sợ nhất. Khi đó, gia đình sẽ khó lòng gả con hay nhìn mặt hàng xóm.

Cái 'Hương ước' đó là gì mà nghe quyền lực như hiến pháp vậy?

Hãy tưởng tượng Hương ước như một bản 'Nội quy công ty' phiên bản làng quê. Nó không phải luật triều đình, mà là do dân làng tự thỏa thuận để giữ trật tự và đạo đức chung.

Trong đó ghi rõ từ việc trâu ăn lúa phải đền gì, đến việc cưới xin phải nộp bao nhiêu gạch lát đường. Đây là 'bộ quy tắc ứng xử' mà ai cũng phải ký cam kết ngầm.

Vì là luật tự quản nên sức nặng của nó cực lớn. Vi phạm Hương ước đồng nghĩa với việc bị cả làng 'tẩy chay', một hình phạt còn đáng sợ hơn cả tiền bạc.