Tục 'bầu hậu' và hình thức 'donate' tạc bia đá thời xưa

Ngày xưa không có livestream để "donate" lấy huy hiệu fan cứng, nhưng các cụ đã có một chiêu xịn hơn nhiều: tục bầu hậu. Đây thực chất là một gói "Premium" cho kiếp sau, nơi người giàu bỏ tiền hoặc ruộng đất ra để mua một suất được thờ cúng vĩnh viễn tại đình, chùa của làng.

Đổi lại khoản đầu tư này, tên tuổi của bạn sẽ được tạc thẳng vào bia đá để dân làng nhang khói đời đời. Nó không chỉ là lòng thành, mà còn là cách "flex" địa vị xã hội và đảm bảo một suất "hộ khẩu" tâm linh chắc chắn sau khi nhắm mắt xuôi tay.

Khoan, dân làng được lợi gì mà phải đi nhang khói cho người lạ?

Không có gì là miễn phí đâu, đây là một cú "win-win" cực gắt. Khi bạn hiến ruộng (gọi là ruộng hậu), số hoa lợi thu được từ đó sẽ dùng để duy trì nhang khói, tu bổ đình chùa và tổ chức lễ hội cho cả làng.

Nói cách khác, bạn đang tài trợ "quỹ vận hành" cho làng mãi mãi. Dân làng vừa có kinh phí sinh hoạt tâm linh, vừa có thêm đất canh tác chung, nên việc thắp cho bạn nén nhang mỗi năm cũng chỉ là chút "phí dịch vụ" nhỏ thôi mà.

Rủi sau này dân làng 'quỵt', nhận ruộng xong bùng cúng bái thì sao?

Đừng lo, các cụ nhà mình tính cả rồi. Tấm bia đá tạc tên bạn chính là một bản 'hợp đồng thông minh' (smart contract) thời cổ, được bảo chứng bởi cả cộng đồng và thần linh.

Thời đó, chữ khắc trên đá là 'bút sa gà chết'. Nếu dân làng nhận ruộng mà bỏ bê cúng bái, đó là tội cực nặng với tổ tiên, dễ bị cả vùng 'phong sát' vì vi phạm luật tục làng xã.

Chưa kể cuốn 'Hậu phả' lưu trong đình ghi chép rành mạch như sổ đỏ. Con cháu người hiến tặng vẫn luôn nhìn vào đó để giám sát 'KPI' tâm linh của làng mỗi năm đấy.

Nhưng nếu nhà đó không còn con cháu thì lấy ai 'check' KPI?

Đây là lúc "hợp đồng" này phát huy tính nhân văn. Nếu người hiến tặng không có con cháu (tuyệt tự), họ sẽ hiến nhiều đất hơn để làng đứng ra làm "người thân" thay thế.

Khi đó, làng có trách nhiệm cúng giỗ họ như tổ tiên chung của cả cộng đồng. Việc này giúp làng giữ uy tín, chứng minh với các "nhà đầu tư" khác rằng mình làm việc rất chuyên nghiệp.

Dù không còn con cháu, tấm bia đá vẫn là bằng chứng thép khiến dân làng không dám "bùng" vì sợ mang tiếng và mất đi nguồn tài trợ sau này.

Vậy cứ vung tiền ra là được 'lên bia', bất kể nhân phẩm à?

Không dễ ăn thế đâu! Dù làng cần "ngân sách" nhưng họ cũng rất giữ giá. Đình, chùa là nơi linh thiêng, tạc tên kẻ bất lương lên bia đá chẳng khác nào tự bôi tro trát trấu vào mặt cả cộng đồng.

Ứng viên phải có "profile" sạch: không vi phạm pháp luật và được dân làng nể trọng. Tiền là điều kiện cần, còn "nhân phẩm" mới là điều kiện đủ để được ngồi chung mâm với thần linh.

Làng còn có vòng "thẩm định" gắt gao thông qua hương ước. Nếu dân làng không đồng thuận, dù bạn hiến cả gia tài cũng khó mà lọt vào danh sách "bầu hậu" được.