Tục 'ăn vạ' và những màn 'diễn sâu' chốn làng quê xưa

Đừng tưởng chỉ trẻ con mới biết ăn vạ. Ở làng quê Việt Nam ngày xưa, đây là một "nghề" hẳn hoi, một kiểu đấu tranh bằng cách... nằm lăn ra đất và gào thét để đòi quyền lợi.

Chỉ cần một cái cớ, "diễn viên" sẽ phi thẳng vào nhà đối thủ, tự gây thương tích nhẹ rồi lu loa lên. Cái bẫy nằm ở chỗ: hễ có người bị thương trong khuôn viên nhà ai, chủ nhà đó mặc định gặp rắc rối lớn với quan lại và lệ làng, phải tốn bộn tiền để dàn xếp.

Đây thực chất là vũ khí của kẻ yếu, dùng sự "mặt dày" và áp lực dư luận để ép kẻ mạnh vào thế bí. Một màn kịch đầy toan tính núp bóng vẻ ngoài thảm hại.

Ủa, luật lệ kiểu gì mà cứ có người bị thương là chủ nhà 'ăn hành'?

Thời đó không có camera hay giám định pháp y đâu. Quan niệm xưa cực kỳ khắt khe: nhà là lãnh thổ của bạn, nên bất cứ chuyện gì xảy ra trong đó — dù là án mạng hay xô xát — thì bạn là người đầu tiên phải chịu trách nhiệm giải trình.

Chỉ cần một vết máu rơi xuống sân, nó được coi là "vết nhơ" về an ninh. Chủ nhà sẽ bị khép vào tội không quản lý tốt địa bàn hoặc là nghi can số một. Để tránh bị kéo lên công đường "ăn đòn" tra khảo, cách nhanh nhất là xì tiền ra cho kẻ ăn vạ để họ biến đi cho khuất mắt.

Chẳng lẽ mấy ông quan lại dễ dàng bị dắt mũi vậy sao?

Biết chứ, thậm chí là biết tỏng luôn! Nhưng bạn phải hiểu là thời đó, các quan không làm việc vì "đam mê" phá án kiểu Sherlock Holmes đâu.

Với quan, một vụ xô xát là cơ hội "vàng" để kiếm chác. Cứ có đơn kiện là có tiền trà nước, án phí. Nếu dọa dẫm được nhà giàu để họ "cúng" tiền chạy án thì túi quan càng dày.

Thế nên, thay vì dẹp loạn, họ thường ngầm để cái guồng quay này vận hành trơn tru. Đúng kiểu "ngư ông đắc lợi", chỉ có nạn nhân là thiệt đơn thiệt kép.

Vậy người giàu cứ đứng yên chịu trận để bị 'bào' tiền mãi à?

Không hẳn đâu, họ thường chọn cách 'tiền bịt miệng' cho nhanh. Cách tốt nhất vẫn là phòng thủ: xây tường cao, cổng chắc để ngăn mấy 'diễn viên' lẻn vào sân nằm lăn ra.

Nếu lỡ 'dính chưởng', chủ nhà sẽ bấm bụng chi tiền ngay để đuổi kẻ ăn vạ đi trước khi tin đồn tới tai quan. Họ hiểu rõ: mất tiền cho kẻ ăn vạ chỉ là 'muỗi đốt', còn để quan nhúng tay vào thì coi như 'bay màu' gia sản.

Trong xã hội mà luật pháp bị bóp méo, sự im lặng chính là món hàng đắt đỏ nhất mà người giàu phải mua để bảo toàn yên ổn.

Rốt cuộc những kẻ chuyên đi 'diễn sâu' này là thành phần nào trong xã hội?

Đó là những kẻ 'cùng đường' — không tài sản, không danh dự. Khi chẳng còn gì để mất, cái 'mạng cùi' chính là vốn đầu tư. Họ dùng sự thảm hại làm vũ khí để tống tiền người giàu.

Họ thường có 'ê-kíp' chỉ điểm, nhắm đúng lúc đối phương có đám cưới hay giỗ chạp để nhảy vào nằm lăn ra. Chủ nhà buộc phải 'cúng' tiền nhanh để đuổi vận đen và giữ thể diện.

Kỹ thuật rạch mặt cũng cực kỳ chuyên nghiệp: máu chảy ròng ròng nhìn rất kinh dị nhưng chỉ là vết thương ngoài da. Đây là sự kết hợp giữa tâm lý học và nghệ thuật biểu diễn hắc ám.