Tục "ăn đất" hun khói và món snack độc lạ thời xưa

Nếu bạn nghĩ trà sữa trân châu là đỉnh cao của ăn vặt thì chắc chưa nghe tới món "ngói" hun khói ở Lập Thạch. Đây là món snack làm từ đất sét trắng 100% tự nhiên, được đào sâu dưới lòng đất rồi hun bằng lá sim cho thơm phức.

Đất được xắt miếng như bánh quy, hun khói đến khi chuyển màu vàng ươm. Cảm giác cắn một miếng "đất" giòn tan, thơm mùi khói bếp, vừa bùi vừa ngậy là trải nghiệm cực kỳ khó tả.

Không phải vì đói mà người ta ăn đâu, đây là một thú vui ẩm thực hẳn hoi, đặc biệt là hội chị em ngày xưa cực mê vì vị thanh khiết, sạch sẽ của nó. Đúng nghĩa là "ăn bụi" nhưng ở một đẳng cấp rất nghệ.

Ủa, ăn cả tảng đất như thế thì có bị đau bụng không?

Yên tâm, không phải cứ ra vườn múc đất lên là ăn được đâu. Đây là đất sét cao lanh tinh khiết nằm sâu dưới lòng đất, cực kỳ sạch và không chứa ký sinh trùng.

Trong đất này có nhiều khoáng chất như canxi, sắt. Ngày xưa, các bà bầu thèm món này vì cơ thể thiếu chất, coi nó như viên vitamin phiên bản 1.0 của tự nhiên.

Hun khói lá sim còn giúp khử khuẩn, biến miếng đất khô khan thành món snack vừa thơm vừa lành bụng.

Nhưng làm sao họ biết chỗ nào có 'vàng trắng' để mà đào?

Việc này giống như đi tìm 'long mạch' đồ ăn vặt vậy. Người dân dựa vào kinh nghiệm nhìn sắc đất bề mặt và địa thế để đoán vỉa bên dưới. Họ tìm những vỉa đất sét trắng tinh, thường nằm sâu tít dưới lớp đất đỏ và sỏi đá, có khi phải đào hố sâu tới tận 5-10 mét mới chạm tới.

Khi thấy vỉa, họ dùng thuổng khéo léo tách từng tảng lớn. Đất 'đạt chuẩn' phải mịn mượt như lụa, không lẫn một hạt cát hay rễ cây nào. Công đoạn tìm kiếm này kỳ công chẳng kém gì việc dân sành điệu đi săn đồ hàng hiệu phiên bản giới hạn đâu.

Mịn như lụa thật không, hay là ăn vào vẫn thấy lạo xạo như nhai cát?

Không hề lạo xạo đâu nhé! Bí kíp nằm ở chỗ "chọn mặt gửi vàng". Loại đất sét này vốn đã siêu mịn, nhưng người thợ còn phải dùng dao gọt bỏ hết lớp vỏ ngoài, chỉ giữ lại phần lõi tinh khiết nhất.

Khi đưa vào miệng, miếng đất sẽ tan ra từ từ, cảm giác mịn màng như đang ăn một loại socola trắng phiên bản... đặc biệt vậy. Hoàn toàn không có cảm giác "ăn bụi" theo nghĩa đen đâu.

Chính cái độ mịn "không tì vết" này kết hợp với mùi thơm của lá sim mới tạo nên thương hiệu của món ăn. Nếu còn lạo xạo cát thì đã chẳng được gọi là đặc sản vùng Lập Thạch rồi!

Rốt cuộc lá sim đóng vai trò gì mà không dùng lá khác cho tiện?

Lá sim chính là "linh hồn" tạo nên mùi vị đặc trưng, giống như công thức sốt độc quyền của các hãng gà rán vậy. Khi đốt, khói lá sim tỏa ra mùi thơm dịu, thanh khiết, thấm sâu vào từng thớ đất để khử sạch cái mùi "ngai ngái" nguyên bản của lòng đất.

Không chỉ để thơm, tinh dầu trong lá sim còn giúp miếng đất có màu vàng ươm bắt mắt và bảo quản được lâu hơn. Nếu thay bằng lá chuối hay rơm rạ, miếng đất sẽ bị ám mùi khói nồng, mất đi cái chất thanh tao vốn có của món snack độc lạ này.

Thêm nữa, lá sim trong đông y có tính chát, hỗ trợ tiêu hóa rất tốt. Vậy nên việc kết hợp này không hề ngẫu nhiên, mà là một cách dùng thảo mộc cực kỳ thông minh để món ăn vừa ngon vừa lành bụng.