Sự xung đột giữa nhu cầu tự do nghệ thuật và yêu cầu thương mại hóa trong công việc.

Hãy tưởng tượng bạn là đạo diễn muốn quay một cảnh phim tĩnh lặng, nhưng nhà sản xuất lại đòi thêm vài vụ nổ cho "đã mắt" người xem. Đây là cú va chạm kinh điển giữa cái "tôi" nghệ sĩ và áp lực doanh thu.

Nghệ thuật cần tự do để thử nghiệm, còn thương mại hóa lại yêu cầu những công thức an toàn để sinh lời. Khi bị ép chiều lòng số đông, một kiệt tác có hồn dễ biến thành sản phẩm công nghiệp rỗng tuếch.

Nhưng mấy cái 'công thức' đó là gì mà khiến nhà sản xuất mê mẩn thế?

Nó giống như việc bạn xem một bộ phim mà vừa vào 5 phút đã đoán sạch cái kết. Đó là những 'mô-típ' kinh điển: anh hùng luôn thắng ở phút chót, hay những cảnh hành động cháy nổ vô thưởng vô phạt. Nhà sản xuất gọi đó là vùng an toàn vì chúng đã được kiểm chứng qua hàng triệu lượt vé bán ra.

Họ không muốn mạo hiểm với một kịch bản 'lạ quắc' vì sợ lỗ vốn. Thay vào đó, họ chọn xào lại những công thức cũ vì con số trên bảng tính Excel luôn an toàn hơn là cảm hứng nghệ thuật. Với họ, phim ảnh đôi khi chỉ là một sản phẩm tiêu dùng, nơi sự sáng tạo phải xếp hàng sau lợi nhuận.

Khoan, biết trước cái kết thì sao khán giả vẫn chịu chi tiền mua vé?

Nó giống như việc bạn đi ăn gà rán vậy. Bạn biết thừa vị nó thế nào, nhưng thỉnh thoảng vẫn thèm cái cảm giác giòn rụm quen thuộc đó. Khán giả không phải lúc nào cũng đi tìm sự khai sáng, đôi khi họ chỉ muốn một "liều thuốc an thần" sau ngày dài mệt mỏi.

Hơn nữa, các nhà làm phim rất giỏi trong việc "thay bình mới cho rượu cũ". Họ giữ nguyên bộ khung kịch bản cũ rích nhưng đắp lên đó kỹ xảo triệu đô hoặc một dàn diễn viên hạng A. Bạn biết anh hùng sẽ thắng, nhưng bạn vẫn muốn xem anh ta thắng một cách hoành tráng như thế nào.

Ủa, đổ tiền vào kỹ xảo dễ hơn là thuê biên kịch giỏi sao?

Viết một kịch bản "đỉnh nóc" giống như việc cầu mưa vậy, không phải cứ muốn là được. Sự sáng tạo là một biến số cực kỳ khó lường. Bạn có thể chi tiền cho một biên kịch đoạt giải Oscar, nhưng kết quả đôi khi vẫn là một "lỗi logic" khiến khán giả đòi tiền vé.

Ngược lại, kỹ xảo là một dây chuyền sản xuất. Bạn bỏ ra 100 triệu đô, bạn chắc chắn có những vụ nổ rung trời. Nhà sản xuất chọn CGI vì họ thích sự an toàn của một quy trình kỹ thuật hơn là sự bấp bênh của cảm hứng. Trong thị trường điện ảnh, đẹp mắt thường dễ bán hơn là hại não.

Vậy một bộ phim chỉ toàn kỹ xảo mà rỗng tuếch thì vẫn sống tốt à?

Hãy nhìn vào những bộ phim bị giới phê bình chê thậm tệ nhưng vẫn đạt doanh thu tỷ đô. Khán giả đôi khi mua vé chỉ để xem một con quái vật khổng lồ đập phá thành phố trên màn hình IMAX, chứ không phải để chiêm nghiệm triết lý. Đó là kiểu giải trí "thoát ly thực tại" – nơi thị giác lấn át hoàn toàn tư duy.

Nhưng cái giá phải trả là sự lãng quên. Những bộ phim chỉ có vỏ rỗng sẽ bốc hơi khỏi trí nhớ ngay khi bạn bước ra khỏi rạp. Chúng giống như một cú "fast food" điện ảnh: ăn thì sướng miệng lúc đó, nhưng chẳng để lại dư vị gì cho tâm hồn.