Nghề 'vẽ truyền thần' và những chiếc 'avatar' không filter thời xưa

Trước khi có AI phục hồi ảnh cũ hay filter sống ảo, ông bà mình đã có những phù thủy truyền thần. Chỉ với một cây bút tự chế và ít bột than, họ có thể biến một tấm ảnh mờ tịt, rách nát thành một bức chân dung sắc nét đến từng sợi tóc.

Cái hay nằm ở chữ thần. Nghệ nhân không chỉ chép lại khuôn mặt mà còn phải bắt được cái hồn trong ánh mắt. Đây chính là chiếc avatar full HD chạy bằng cơm, bền bỉ qua hàng chục năm mà không cần bất kỳ ứng dụng chỉnh sửa nào.

Khoan, cái bút tự chế đó thực chất là cái gì?

Không phải bút bi hay bút máy xịn xò đâu, nó thường là một thanh tre vót nhọn hoặc tăm bông tự chế. Nghệ nhân sẽ quấn một ít bông gòn thật chặt ở đầu để chấm vào bột than, giống như cách bạn dùng cọ makeup để tán phấn mắt vậy.

Còn "mực" thì siêu dị: họ thường cạo muội than bám trên đáy nồi hoặc ống khói đèn dầu. Thứ bột này mịn đến mức có thể tạo ra những mảng sáng tối cực kỳ êm, giúp làn da trong ảnh trông thật và có chiều sâu hơn hẳn bút chì thường.

Cứ thế, họ tỉ mẩn "gẩy" từng sợi tóc, từng nếp nhăn. Đây chính là kỹ thuật photoshop thủ công đời đầu, dùng sự kiên nhẫn để đấu lại với độ phân giải thấp của ảnh gốc.

Ủa, dùng muội than vậy lỡ tay quẹt vào có bị lem nhem không?

Đúng là chơi với than thì sợ nhất là lem nhem. Nhưng bí kíp nằm ở kỹ thuật 'di' - dùng bông gòn chà thật khéo để bột than bám chặt vào thớ giấy. Khi than đã 'ăn' sâu vào rồi thì có muốn phủi cũng khó, giống như cách bạn 'tán' phấn mắt cho nó lỳ vào da vậy.

Để chốt hạ, nghệ nhân xưa còn dùng nước đường pha loãng hoặc nước cháo phun sương lên mặt tranh. Lớp màng này khi khô sẽ 'seal' màu lại cực đỉnh, giúp bức chân dung bền bỉ qua hàng chục năm mà không sợ bay màu hay nhòe nhoẹt do ẩm mốc.

Xịt nước đường lên tranh thì không sợ kiến bò vào ăn hả?

Nghe thì tưởng là đang mở tiệc mời kiến, nhưng thực ra lớp "keo" này cực kỳ mỏng. Khi khô lại, nó hóa thành một màng cứng, nhẵn thín và không còn mùi vị hấp dẫn. Kiến cũng "chê" vì chẳng bới được gì từ cái lớp màng khô khốc ấy.

Bí kíp nằm ở chỗ các cụ thường pha thêm một chút phèn chua vào hỗn hợp. Phèn chua không chỉ giúp tranh chống ẩm mốc mà còn là "khắc tinh" khiến lũ côn trùng nghe danh đã muốn né xa.

Nhờ vậy, bức chân dung vừa được "seal" kỹ khỏi bụi bẩn, vừa có lớp bảo vệ vô hình giúp nó trụ vững qua bao mùa nồm ẩm mà vẫn nguyên vẹn.

Nhưng mà thời đó chưa có bình xịt, các cụ "phun sương" bằng cách nào?

Nghe hơi "mất vệ sinh" một tí nhưng sự thật là các cụ dùng... chính miệng mình. Nghệ nhân sẽ ngậm một ngụm nước hỗn hợp đó rồi dùng kỹ thuật "phun mưa" cực đỉnh để tạo ra một lớp sương siêu mịn bao phủ toàn bộ bức tranh.

Phải là người cực kỳ cao tay mới dám làm chiêu này. Phun không khéo là thành "mưa rào", nước đọng thành giọt làm nhòe hết cả công sức vẽ than hàng mấy ngày trời.

Đây chính là chiếc máy phun sương chạy bằng cơm đời đầu. Vừa tiết kiệm, vừa giúp lớp bảo vệ bám đều tăm tắp mà không cần đến bất kỳ thiết bị hiện đại nào.