Nghề "phu xe kéo" và những pha "đua xe" mưu sinh xưa

Trước khi có Grab hay taxi, đường phố Việt Nam đầu thế kỷ 20 là 'đường đua' của những đôi chân trần. Nghề phu xe kéo không chỉ là đi bộ thong dong, mà là một cuộc đua tốc độ thực thụ để giành giật khách và miếng cơm giữa phố thị đông đúc.

Các 'tay lái' chạy bằng cơm này có thể duy trì vận tốc kinh ngạc, lách qua đám đông với kỹ thuật điêu luyện không kém gì dân tổ. Thậm chí, giới nhà giàu thời đó còn tổ chức những cuộc đua xe kéo để cá cược, biến sức lao động cực nhọc thành một trò tiêu khiển tốc độ đầy kịch tính.

Đằng sau những bước chạy thoăn thoắt đó là sự đánh đổi khủng khiếp về sức khỏe, khi họ phải vắt kiệt phổi và cơ bắp để phục vụ nhu cầu di chuyển sang chảnh của tầng lớp thượng lưu.

Ủa, khách ngồi trên xe lúc họ 'đua' như vậy không thấy sợ hả?

Sợ thì có sợ, nhưng cái 'vibe' thời đó nó lạ lắm. Với giới thượng lưu hay các quan Tây, việc ngồi trên một chiếc xe phóng nhanh như bay giữa phố là cách để khoe mẽ đẳng cấp và sự giàu sang.

Nó giống như cảm giác bạn ngồi siêu xe mui trần bây giờ vậy, gió lùa lồng lộng, mọi người phải dạt ra nhường đường. Càng nhanh càng chứng tỏ phu xe của mình 'xịn' và mình có nhiều tiền để thuê 'tay lái lụa'.

Tuy nhiên, cũng không thiếu những vụ lật xe 'ê chề' khiến cả chủ lẫn tớ đo đất. Nhưng vì cái sĩ diện và sự phấn khích của tốc độ, họ vẫn chấp nhận đánh cược mạng sống trên những chuyến xe không phanh đó.

Khoan, xe không phanh thì lúc cần dừng gấp họ làm kiểu gì?

Đúng chất 'phanh bằng cơm' luôn! Để dừng lại, phu xe phải dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể ngả người ra sau, ghì chặt càng xe và dùng gót chân 'cày' xuống mặt đường để tạo ma sát hãm tốc.

Nó giống như một hệ thống ABS chạy bằng... khớp gối vậy. Nếu phanh không khéo, quán tính sẽ biến vị khách thành 'phi tiễn' bay thẳng về phía trước, 'đăng xuất' khỏi sự sang chảnh ngay lập tức.

Bởi thế, nghề này đòi hỏi kỹ thuật 'drift' và hãm phanh bằng đôi chân trần cực đỉnh. Chứ không phải cứ cắm đầu chạy là có tiền đâu, phải biết cách 'dừng cuộc chơi' đúng lúc nữa.

Cày gót chân xuống đường như vậy thì bộ chân họ chịu sao thấu?

Chịu không thấu cũng phải chịu thôi, nhưng "bộ lốp" của họ thực sự là hàng siêu cường lực. Qua năm tháng, gan bàn chân và gót chân của phu xe sẽ chai sạn, dày cộp lên như lớp da thú, cứng đến mức dẫm lên sỏi đá hay mảnh sành mà chẳng hề hấn gì.

Tuy nhiên, cái giá phải trả là những cơn đau khớp kinh niên và đôi chân biến dạng. Đừng tưởng tượng họ có giày xịn xò đâu, đa số là đi chân đất hoặc dép cói mỏng manh. Mỗi lần "phanh" là một lần bào mòn cơ thể đúng nghĩa đen để đổi lấy vài đồng lẻ.

Lao lực đến mức tàn phế, sao họ không tìm việc khác nhẹ nhàng hơn?

Thực ra, đây là một cái bẫy sinh tồn cực gắt. Đa số phu xe là nông dân mất ruộng, dạt ra thành phố. Với họ, xe kéo là cách nhanh nhất để có 'tiền tươi thóc thật' đổ vào nồi cơm ngay trong ngày mà chẳng cần bằng cấp hay vốn liếng gì.

Nó giống như việc bán sức khỏe lấy tiền mặt vậy. Dù biết là tàn phá cơ thể, nhưng giữa cái đói và cái đau, họ buộc phải chọn cái đau. Bỏ nghề là cả nhà 'treo niêu', nên họ cứ thế chạy cho đến khi đôi chân thực sự biểu tình mới thôi.