Việc quản lý quỹ hiếu hỉ tại các tổ dân phố

Quỹ hiếu hỉ thực chất là một kiểu "bảo hiểm tình thân" phiên bản xóm giềng. Mỗi nhà góp vài chục ngàn vào cái túi chung để sẵn sàng lo chuyện đại sự cho cả ngõ.

Khi có đám cưới hay chuyện buồn, tiền quỹ được trích ra đi phong bì thay cho tập thể. Nó giúp bà con đỡ lo chuyện "tiền nong lặt vặt" mỗi khi có sự kiện mà vẫn giữ trọn cái nghĩa.

Nhưng vận hành cái "ngân hàng mini" này cực khó. Chỉ cần sổ sách thiếu minh bạch hay thu chi không đều tay là tình làng nghĩa xóm dễ "bay màu" ngay lập tức.

Khoan, ai là người đứng ra 'ôm' cái cục nợ sổ sách này vậy?

Thường là các bác tổ trưởng hoặc chi hội trưởng phụ nữ – những người chuyên "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng". Họ phải là người có thâm niên sống ở ngõ, tính tình xởi lởi nhưng làm việc phải cực kỳ kỹ tính thì dân mới nể.

Cái ghế "thủ quỹ" này chẳng béo bở gì, vừa tốn công ghi chép, vừa dễ bị soi xét. Chỉ cần nhầm một con số hay đi phong bì chậm một nhịp là mang tiếng ngay, nên người cầm quỹ phải có cái "uy" và sự bao dung mới trụ vững được.

Vậy làm sao để cả xóm tin là tiền không bay vào túi riêng?

Bí quyết nằm ở hai chữ "công khai". Cứ đến kỳ họp tổ dân phố, một cái bảng kê chi tiết từ tiền đóng của nhà ông A đến tiền phúng viếng nhà bà B sẽ được dán ngay bảng tin hoặc gửi thẳng vào nhóm Zalo chung của ngõ.

Nó giống như một cái bảng điểm mà cả xóm đều là giám khảo. Chỉ cần một con số chênh lệch nhỏ, bà con sẽ "soi" ra ngay. Sự giám sát chéo từ chính những người đóng tiền là cái khóa bảo hiểm chắc chắn nhất cho túi tiền chung.

Hơn nữa, cái giá của sự gian lận ở đây đắt khủng khiếp. Không ai dại gì đánh đổi danh dự cả đời để lấy vài đồng lẻ, vì ở cái ngõ nhỏ này, mang tiếng "ăn chặn" thì coi như mất hết chỗ đứng và sự tôn trọng của hàng xóm.

Nhỡ có nhà nhất quyết không đóng thì cả xóm 'xử' kiểu gì?

Không ai có quyền bắt bớ hay kiện cáo gì đâu, vì đây bản chất vẫn là quỹ tự nguyện trên tinh thần tự giác. Nhưng ở trong cái ngõ nhỏ, 'hình phạt' đáng sợ nhất không phải là tiền, mà chính là sự cô lập.

Hãy tưởng tượng khi nhà mình có đại sự, bà con vẫn đến giúp nhưng tuyệt nhiên không có phong bì chung của tổ. Cảm giác bị đứng ngoài cái 'vòng tròn nghĩa tình' của cả xóm nó ê chề và khó xử lắm.

Thường thì các bác tổ trưởng sẽ dùng chiến thuật 'mưa dầm thấm lâu', đến tận nhà thủ thỉ tâm tình. Đa số mọi người sẽ tặc lưỡi đóng cho xong vì chẳng ai muốn mang tiếng là kẻ 'ăn không' trên công sức của tập thể cả.

Nhưng nếu họ nghèo đến mức không lo nổi cái ăn thì tính sao?

Lúc này cái "tình" sẽ lấn át cái "lý". Nếu một nhà thực sự khó khăn, tổ dân phố không những không đòi mà còn chủ động miễn đóng, thậm chí trích ngược quỹ ra để hỗ trợ họ qua cơn hoạn nạn.

Nó giống như một tấm lưới an sinh thu nhỏ vậy. Mục tiêu cuối cùng của cái quỹ này là để không ai bị bỏ lại phía sau, chứ không phải để làm khó người nghèo hay phân biệt giàu nghèo trong ngõ.

Sự công bằng ở đây không phải là cào bằng mọi túi tiền, mà là sự thấu cảm. Khi bạn đuối sức, cả xóm sẽ nâng bạn lên, để đến khi bạn ổn định, bạn lại vui vẻ đóng góp để giúp người khác.