Việc dùng chung bể nước ở các khu tập thể cũ
Cái bể nước trên nóc khu tập thể cũ thực chất là một "túi tiền chung" mà cả xóm cùng tiêu. Nước được bơm lên cao rồi theo trọng lực đổ xuống, nhưng nó không hề chia đều một cách tự nhiên. Nhà tầng thấp nghiễm nhiên hưởng dòng chảy mạnh nhất, trong khi nhà tầng cao thường xuyên phải hứng từng giọt như chờ quà tiếp tế.
Chỉ cần một nhà quên khóa vòi hay âm thầm lắp máy bơm tăng áp, "ngân sách" nước của cả khu sẽ cạn kiệt trong nháy mắt. Đó không chỉ là chuyện kỹ thuật đường ống, mà là bài kiểm tra sự tử tế và tính tự giác của cộng đồng trong một không gian sống chật hẹp.
Hồi đó làm gì có đồng hồ riêng cho từng nhà, nên cả khu thường chia tiền theo kiểu "cào bằng" dựa trên số nhân khẩu. Cứ một miệng ăn là tính một suất tiền, bất kể anh ở tầng nào.
Cái vô lý là ở chỗ: nhà tầng cao thức đêm mới hứng được vài xô vẫn phải trả tiền bằng nhà tầng thấp dùng nước xối xả. Chính cái sự "chung chạ" thiếu minh bạch này là ngòi nổ cho những cuộc cãi vã nảy lửa mỗi khi đến kỳ đóng tiền nước.
Đó chính là bác tổ trưởng hoặc trưởng tầng - những 'quan tòa' bất đắc dĩ. Cứ đến kỳ là bác vác sổ đi gõ cửa từng nhà, vừa thu tiền vừa nghe than vãn, thậm chí bị mắng lây vì nước yếu.
Công việc này đúng kiểu 'làm dâu trăm họ'. Bác phải tinh mắt để ý xem nhà nào có khách ở quê lên chơi lâu ngày mà không khai báo, hay nhà nào dùng nước quá tay để nhắc nhở.
Cái sự yên bình của xóm giềng đôi khi nằm cả ở cái uy và sự khéo léo của người cầm cuốn sổ thu tiền đó.
Bác tổ trưởng không có quyền "cắt nước" như công ty bây giờ đâu, vì đường ống hồi đó chạy chung chằng chịt, khóa nhà này là mất nước cả trục. Vũ khí mạnh nhất của bác chính là "áp lực dư luận".
Tên của nhà nợ tiền sẽ được "vinh danh" trên cái bảng tin đầu cầu thang hoặc bị nêu gương trong cuộc họp tổ dân phố. Ở cái thời mà hàng xóm tắt lửa tối đèn có nhau, việc bị cả khu gán mác "sống lỗi" là một hình phạt cực kỳ nặng nề.
Chưa kể, sau này có cần xin giấy tờ, xác nhận gì ở địa phương mà không có chữ ký của bác tổ trưởng thì đúng là nan giải. Thế nên, dù ấm ức đến mấy, đa số vẫn phải tặc lưỡi rút ví cho êm chuyện.
Hồi đó, bác tổ trưởng giống như một "bộ lọc" đầu tiên của chính quyền. Mọi loại giấy tờ từ xin việc, đi học, đến đăng ký kết hôn hay mua xe đều cần tờ khai có xác nhận "chấp hành tốt quy định địa phương".
Chỉ cần bác phê nhẹ một câu "chưa tự giác đóng góp công ích" vào hồ sơ, thì hành trình đi làm giấy tờ của bạn sẽ gian nan gấp bội. Nó giống như một tấm thẻ thông hành về đạo đức và trách nhiệm công dân vậy.
Thế nên, cái uy của bác không đến từ quân hàm hay chức vụ cao sang, mà đến từ chính việc bác là người nắm giữ "phần gốc" trong hồ sơ lý lịch của mỗi nhà.
