Việc bốc thăm suất mua nhà ở xã hội

Bốc thăm nhà ở xã hội giống như một "vòng quay may mắn" mà phần thưởng là quyền mua căn hộ giá rẻ. Khi người cần mua đông gấp nhiều lần số nhà, bốc thăm là cách để đảm bảo công bằng, tránh việc "đi cửa sau" hay ưu tiên người quen.

Cơ chế này như chia quà trong ngõ: ai cũng đủ tiêu chuẩn nhưng quà có hạn, nên cứ cho tên vào thùng rồi rút cho minh bạch. Hồ sơ có thể chuẩn bị cả năm, nhưng kết quả lại nằm ở một lá phiếu ngẫu nhiên.

Thật trớ trêu khi một nhu cầu thiết yếu như chỗ ở lại phải dựa vào vận may. Nó phơi bày thực tế nghiệt ngã về sự khan hiếm nhà ở cho người lao động hiện nay.

Ủa, chứ không có cách nào chấm điểm xem ai khổ hơn để ưu tiên à?

Có chứ, thực ra họ có chấm điểm hẳn hoi đấy. Giống như xét học bổng, ai là gia đình chính sách, thu nhập thấp hay có công với địa phương thì được ưu tiên cộng điểm trước để lọc ra danh sách xứng đáng nhất.

Nhưng khổ nỗi, số người đạt "điểm trần" vẫn đông như quân Nguyên, trong khi nhà thì nhỏ giọt. Khi hàng ngàn người đều xứng đáng và cần chỗ ở như nhau, việc ngồi cân đo đong đếm xem ai khổ hơn ai vài đồng là điều bất khả thi.

Lúc này, bốc thăm là cách duy nhất để "chốt hạ" mà không ai tị nạnh được. Nó giống như việc chia một suất quà cho cả chục người cùng đói, đành phải nhờ ông trời chọn hộ để đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối.

Nhưng làm sao tin được cái thùng phiếu đó không bị "làm phép"?

Đừng lo, bốc thăm kiểu này không phải là mấy trò ảo thuật đường phố đâu. Nó diễn ra công khai trước bàn dân thiên hạ, có cả đại diện chính quyền, báo chí và chính những người đi bốc thăm giám sát lẫn nhau.

Hãy tưởng tượng như một buổi họp tổ dân phố mà ai cũng nhìn chằm chằm vào cái thùng. Từng lá thăm được kiểm tra, niêm phong rồi mới bỏ vào. Muốn "làm phép" giữa hàng trăm con mắt đang đổ dồn vào vì quyền lợi sát sườn là chuyện cực khó.

Thậm chí, nhiều nơi còn cho người dân tự lên bốc cho chính mình hoặc bốc hộ nhau. Khi sự minh bạch trở thành cái khiên bảo vệ uy tín của dự án, thì việc gian lận trong cái thùng phiếu đó chẳng khác nào tự sát công khai cả.

Minh bạch vậy sao vẫn nghe đồn có "suất ngoại giao" lọt vào?

Tin đồn đó không hẳn là vô căn cứ, nhưng thường bị hiểu lầm về bản chất. Trong một dự án, chủ đầu tư thường được phép giữ lại khoảng 20% diện tích để bán theo giá thương mại hoặc làm quỹ nhà ở kinh doanh. Đây chính là nơi các "suất ngoại giao" xuất hiện.

Hãy tưởng tượng như một mâm cỗ làng: 8 phần được chia đều cho dân bằng cách bốc thăm sòng phẳng, nhưng 2 phần còn lại là quyền của "ông bầu" dự án để mời khách riêng hoặc bán lấy lời bù chi phí. Những căn này vốn dĩ không nằm trong cái thùng phiếu mà bạn thấy.

Cái khéo là họ trộn lẫn các căn này trong cùng một tòa nhà, khiến người ngoài nhìn vào dễ tưởng có ai đó vừa "đi cửa sau" để cướp mất lá thăm may mắn. Thực tế, đó là hai cuộc chơi khác nhau diễn ra trên cùng một mặt bằng thôi.

Vậy tại sao không bắt họ xây hộ 100% luôn mà phải cho giữ lại?

Nói thẳng ra là "không ai làm không công" cả. Nhà nước không đủ tiền tự xây tất cả, nên phải mời các công ty tư nhân vào làm. Nhưng doanh nghiệp thì họ sống bằng lợi nhuận, không phải tổ chức từ thiện.

Việc cho phép giữ lại 20% giống như bạn nhờ thợ đến sửa sân chung cho xóm, nhưng thay vì trả tiền mặt, xóm cho phép thợ được đặt một quầy nước nhỏ ở góc sân để kiếm thêm. Đó là cách để "nuôi" bộ máy của họ.

Nếu ép họ xây 100% giá rẻ mà không có lãi, họ sẽ thà mang tiền đi xây chung cư cao cấp để kiếm lời gấp bội còn hơn. 20% này chính là "mồi nhử" để chúng ta có được 80% căn hộ giá thấp cho người lao động đấy.