Vị thế địa chính trị của eo biển Gibraltar
Gibraltar là cái "yết hầu" nghiệt ngã của Địa Trung Hải. Với chiều rộng chỉ 14km, dải nước này là trạm kiểm soát bắt buộc cho mọi hải trình từ Đại Tây Dương vào lòng châu Âu.
Anh Quốc giữ chặt "tảng đá" này suốt 300 năm không phải vì cảnh đẹp. Kẻ nắm Gibraltar sở hữu chiếc chìa khóa để khóa chặt hoặc mở toang cánh cửa giao thương và quân sự của cả vùng lục địa.
Đây là điểm nghẽn hậu cần tối thượng. Một biến động nhỏ tại đây đủ sức làm tê liệt dòng chảy hàng hóa toàn cầu, biến nó thành quân bài chiến lược không thể thay thế.
Thực tế, Tây Ban Nha chưa bao giờ cam chịu. Họ từng tổ chức cuộc "Đại vây hãm" kéo dài hơn 3 năm vào thế kỷ 18, nhưng địa hình vách đá dựng đứng biến nơi đây thành một pháo đài bất khả xâm phạm trước mọi cuộc tấn công đường bộ lẫn đường biển.
Về mặt ngoại giao, Tây Ban Nha đã buộc phải ký nhượng Gibraltar "vĩnh viễn" cho Anh theo Hiệp ước Utrecht (1713) để kết thúc cuộc chiến kế vị đầy tổn thất. Đây là cái giá đắt đỏ để đổi lấy sự ổn định vương triều lúc bấy giờ.
Hiện tại, dù tranh chấp vẫn âm ỉ, nhưng Anh Quốc kiên quyết không buông tay vì đây là trạm tiếp hậu cần và tình báo không thể thay thế, giúp họ duy trì ảnh hưởng quân sự từ xa đến tận Trung Đông.
Đúng về lý thuyết, chữ "vĩnh viễn" biến nơi đây thành tài sản sở hữu đứt đoạn, không có ngày hết hạn như trường hợp Hong Kong. Madrid đã tự ký vào một cam kết pháp lý ngặt nghèo để đổi lấy sự ổn định vương triều lúc bấy giờ.
Tuy nhiên, hiệp ước có một "chốt chặn": Anh không được nhượng lại Gibraltar cho bên thứ ba. Nếu London buông tay, Madrid là bên duy nhất có quyền ưu tiên nhận lại. Đây là lý do Anh phải giữ chặt, vì chỉ cần lơi lỏng, quân bài này sẽ rơi lại vào tay đối thủ.
Hiện tại, Anh dùng "quyền tự quyết" làm lá chắn. Khi 99% dân cư muốn ở lại với Anh, mọi nỗ lực đòi đất của Tây Ban Nha đều bế tắc về mặt chính trị dù hiệp ước đã hơn 300 năm tuổi.
Thực tế, hầu hết cư dân hiện tại không có gốc gác Tây Ban Nha. Khi Anh chiếm đóng, dân bản địa đã bỏ đi gần hết, thay vào đó là những người nhập cư từ Ý, Malta và Do Thái. Qua 300 năm, họ đã nhào nặn ra một bản sắc riêng biệt: người Gibraltar.
Về kinh tế, sống dưới cờ Anh sướng hơn nhiều. Gibraltar là một thiên đường thuế với thu nhập bình quân cao ngất ngưởng. Việc sáp nhập vào Tây Ban Nha đồng nghĩa với việc phải đóng thuế cao hơn và đối mặt với tỷ lệ thất nghiệp lớn của vùng lân cận.
Họ nhìn sang biên giới và thấy một thực tế khác biệt. Với họ, Anh Quốc là bảo chứng cho sự thịnh vượng, còn Tây Ban Nha chỉ là một "người hàng xóm" đang cố đòi lại mảnh đất mà họ đã coi là nhà suốt nhiều thế kỷ.
Họ đã từng làm thế. Dưới thời độc tài Franco, biên giới bị đóng chặt suốt 16 năm từ 1969. Madrid hy vọng sự cô lập hoàn toàn sẽ khiến người dân Gibraltar kiệt quệ và phải quỳ gối xin sáp nhập để đổi lấy nhu yếu phẩm.
Nhưng tính toán chiến lược này đã phản tác dụng. London lập tức thiết lập cầu hàng không và đường biển để tiếp tế liên tục. Sự phong tỏa này không những không khuất phục được ai mà còn cắt đứt sợi dây tình cảm cuối cùng, đúc kết nên một bản sắc Gibraltar chống Tây Ban Nha quyết liệt.
Ngày nay, việc đóng biên là đòn "tự sát" kinh tế. Hàng nghìn người dân Tây Ban Nha ở vùng lân cận đang sống dựa vào việc sang Gibraltar làm việc mỗi ngày. Nếu bóp nghẹt hòn đá này, chính nền kinh tế miền Nam Tây Ban Nha sẽ sụp đổ trước khi Gibraltar kịp nao núng.
