Vị thế địa chính trị của Cao nguyên Golan

Cao nguyên Golan giống như một cái ban công nhìn thẳng vào phòng khách của đối thủ. Ai đứng trên đó không chỉ có tầm nhìn bao quát toàn bộ vùng hạ lưu mà còn nắm giữ vòi nước của cả khu vực.

Về mặt quân sự, đây là một pháo đài tự nhiên khổng lồ. Từ đỉnh cao này, hỏa lực có thể đe dọa trực tiếp thủ đô Damascus, trong khi phía dưới là nguồn nước ngọt quý hiếm nuôi sống cả vùng đất khô hạn.

Golan không đơn thuần là tranh chấp đất đai, mà là cuộc chiến giành quyền kiểm soát mái nhà chiến lược. Kẻ nắm giữ cao điểm này nắm trong tay cả sự an toàn lẫn nguồn sống của đối phương.

Làm sao một cái đồi lại nắm giữ được vòi nước của cả khu vực?

Hãy tưởng tượng Golan là một cái phễu khổng lồ. Tuyết tan từ đỉnh núi Hermon chảy xuống các con suối, rồi đổ thẳng vào hồ Tiberias và sông Jordan – những mạch máu chính nuôi sống cả khu vực.

Ai chiếm được cao điểm này sẽ nắm quyền "khóa van". Chỉ cần chuyển hướng dòng chảy hoặc làm ô nhiễm nguồn nước từ phía trên, toàn bộ vùng hạ lưu phía dưới sẽ rơi vào cảnh khô hạn ngay lập tức.

Trong một khu vực mà nước còn quý hơn dầu mỏ, việc kiểm soát Golan không chỉ là giữ đất, mà là nắm giữ quyền sinh sát đối với sự tồn vong của hàng triệu người.

Ủa, vậy thực tế đã có ai dám 'khóa van' nước chưa?

Có chứ, và đó chính là mồi lửa cho chiến tranh. Những năm 1960, các nước Ả Rập đã xây hệ thống kênh đào để bẻ lái dòng nước từ Golan, không cho chảy vào Israel.

Israel coi đây là đòn đánh vào sự sinh tồn. Họ không chỉ phản đối suông mà dùng không quân dội bom xóa sổ các công trình thủy lợi đó ngay lập tức.

Cuộc chiến giành giật nước này là lý do then chốt dẫn đến Chiến tranh Sáu ngày 1967, khi Israel chiếm trọn Golan để vĩnh viễn nắm giữ "vòi nước" này.

Họ cứ đóng quân lỳ ở đó suốt mấy chục năm qua luôn sao?

Israel không chỉ đóng quân mà đã sáp nhập hoàn toàn Golan vào lãnh thổ từ năm 1981. Họ dùng luật pháp biến vùng đất này thành một phần không thể tách rời thay vì chỉ là khu vực chiếm đóng quân sự.

Bằng cách xây dựng khu định cư, Israel đã "dân sự hóa" cao điểm này. Golan từ một tiền đồn quân sự trở thành một cộng đồng dân cư gắn kết chặt chẽ với quốc gia về cả kinh tế lẫn đời sống.

Dù quốc tế phản đối, Israel vẫn giữ chặt vì hiểu rằng rút lui là tự tước đi lá chắn phòng thủ và nguồn nước sống còn của chính mình.

Thế giới phản đối rầm rộ vậy mà không ai làm gì được họ à?

Trên lý thuyết, Liên Hợp Quốc coi việc sáp nhập này là vô giá trị. Tuy nhiên, các nghị quyết ngoại giao thường thiếu "răng nanh" để cưỡng ép một quốc gia có thực lực quân sự mạnh như Israel phải nhượng bộ.

Mấu chốt là sự ủng hộ của Mỹ. Năm 2019, Mỹ chính thức công nhận chủ quyền của Israel tại đây, tạo ra lá chắn chính trị vững chắc bất chấp sự phản đối từ phần còn lại của thế giới.

Khi một vùng đất đã được kiểm soát thực tế và có siêu cường bảo chứng, những lời phản đối ngoại giao khó lòng xoay chuyển được cục diện.