Vai trò của chương trình Lend-Lease trong Thế chiến II
Hãy tưởng tượng bạn đang kiệt sức trong một trận đấu sinh tử thì được "mượn" cả một kho vũ khí khổng lồ mà không cần trả tiền ngay. Mỹ đã dùng Lend-Lease để biến mình thành hậu phương vĩ đại, bơm hàng tỷ USD nhu yếu phẩm cho phe Đồng minh khi họ đang bên bờ vực sụp đổ.
Không chỉ có súng, Mỹ gửi đi mọi thứ từ xe tải, xăng dầu đến cả thịt hộp. Đây là nước đi chiến lược thực dụng: dùng vật chất để duy trì sức chiến đấu cho Anh và Liên Xô, giúp họ cầm chân phát xít thay vì phải gửi quân đội Mỹ đi đổ máu quá sớm.
Stalin từng thừa nhận nếu thiếu hàng vạn chiếc xe tải và nguồn tiếp tế khổng lồ này, Hồng quân khó lòng phản công tới tận Berlin. Một ván bài hậu cần đã thay đổi hoàn toàn cục diện lịch sử thế giới.
Về lý thuyết là có, nhưng thực tế Mỹ áp dụng nguyên tắc "của đi thay người". Những khí tài bị phá hủy trong chiến đấu được xóa nợ hoàn toàn. Washington không dại gì đòi lại những xác xe tăng cháy hay đống sắt vụn trên chiến trường.
Với những thiết bị còn sử dụng được, các nước Đồng minh có thể trả lại hoặc mua lại với giá rẻ mạt thông qua các khoản vay dài hạn. Mục tiêu thực sự của Mỹ không phải là thu hồi vốn, mà là dùng vị thế chủ nợ để định hình một trật tự kinh tế mới sau chiến tranh.
Điển hình như nước Anh, họ phải mất đến tận năm 2006 mới trả dứt điểm khoản nợ này. Đây là cái giá để đổi lấy sự tồn vong, đồng thời giúp Mỹ xác lập quyền lực địa chính trị tuyệt đối lên các đồng minh cũ.
Mỹ không cần tiền lẻ, họ cần quyền kiểm soát. Bằng cách nắm thóp các đồng minh nợ nần, Washington ép họ chấp nhận hệ thống Bretton Woods, biến đồng USD thành "vàng xanh" duy nhất trong giao dịch quốc tế.
Họ còn buộc Anh xóa bỏ các đặc quyền thương mại với thuộc địa. Cánh cửa thị trường toàn cầu mở toang, cho phép hàng hóa Mỹ tràn vào mọi ngóc ngách mà không cần nổ súng.
Từ đó, Mỹ nghiễm nhiên trở thành "người chia bài" cho kinh tế thế giới, biến sự phụ thuộc tài chính thành sự phục tùng về chính trị và quân sự lâu dài.
Đơn giản là vì lúc đó Mỹ đang nắm giữ hơn 70% trữ lượng vàng của toàn thế giới. Trong khi các nước khác tan hoang sau chiến tranh, Mỹ chìa ra một lời hứa "thép": Cứ mang 35 đô la đến đây, tôi sẽ đổi cho bạn đúng 1 ounce vàng nguyên chất.
Lời cam kết này biến đồng USD thành một "vật thế chấp" cực kỳ uy tín. Thay vì phải vận chuyển những thỏi vàng nặng nề để thanh toán, các quốc gia chỉ cần dùng tờ USD cho nhanh gọn, vì họ tin rằng "đô" chính là "vàng".
Đây là một nước đi địa chính trị bậc thầy. Khi cả thế giới dùng USD để giao thương, Mỹ nghiễm nhiên nắm quyền kiểm soát dòng chảy tiền tệ toàn cầu mà không cần tốn một viên đạn nào để bảo vệ giá trị của nó.
Đó chính xác là kịch bản đã xảy ra vào năm 1971. Mỹ in tiền quá tay để chi cho chiến tranh, khiến lượng đô la lưu thông trên thế giới vượt xa số vàng thực tế họ nắm giữ trong kho.
Khi các nước bắt đầu lo sợ và ồ ạt đòi đổi đô lấy vàng, Mỹ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu trả hết, kho vàng sẽ trống rỗng; nếu không trả, uy tín của siêu cường sẽ tan biến hoàn toàn.
Tổng thống Nixon đã chọn cách "lật kèo": Đơn phương tuyên bố ngừng đổi đô lấy vàng. Lời hứa "thép" tan vỡ, biến USD thành loại tiền tệ dựa hoàn toàn vào sức mạnh quân sự và uy tín chính trị của Mỹ thay vì kim loại quý.
