Tuyến đường sắt xuyên Siberia và tham vọng quyền lực của Nga

Tuyến đường sắt xuyên Siberia là "xương sống thép" giữ cho đế chế Nga không tan rã dưới sức nặng của diện tích khổng lồ. Với hơn 9.000 km, đây là công cụ hậu cần tối thượng giúp Moscow nối liền hai đầu lục địa Á-Âu, biến những vùng đất băng giá thành một khối thống nhất.

Về chiến lược, nó giải quyết bài toán điều quân xuyên 8 múi giờ. Không có nó, vùng Viễn Đông chỉ là một "hòn đảo" biệt lập dễ bị xâu xé bởi các thế lực ngoại bang. Đây là tham vọng địa chính trị bằng sắt thép, khẳng định vị thế cường quốc Thái Bình Dương của Nga.

Kẻ nào lại muốn xâu xé cái "hòn đảo" Viễn Đông hoang vu đó?

Đối thủ trực diện nhất chính là Nhật Bản. Khi đó, Tokyo đang trỗi dậy mạnh mẽ và cực kỳ thèm khát tài nguyên tại Mãn Châu cũng như quyền kiểm soát bờ biển Thái Bình Dương để xây dựng đế chế riêng.

Bên cạnh đó, các cường quốc phương Tây như Anh và Mỹ cũng không đứng ngoài cuộc. Họ coi vùng Viễn Đông là cửa ngõ chiến lược để thâm nhập sâu vào thị trường Trung Quốc và thiết lập các trạm tiếp tế cho hạm đội tàu buôn.

Nếu không có đường sắt, Nga phải mất nửa năm để điều quân bằng đường biển vòng qua châu Phi. Trong khi đó, Nhật Bản chỉ mất vài ngày để đổ bộ, biến vùng đất này thành một miếng mồi ngon nằm ngay sát nách họ.

Nhật cứ để yên cho Nga thong thả đặt đường ray sát nách mình sao?

Tất nhiên là không. Tokyo hiểu rằng mỗi mét đường ray được đặt xuống là một nhát dao kề vào cổ họ. Nếu để Nga hoàn tất hệ thống hậu cần hoàn hảo, Nhật Bản sẽ mất đi lợi thế địa lý duy nhất trên lục địa.

Vì vậy, Nhật đã đánh phủ đầu. Cuộc chiến Nga-Nhật (1904-1905) bùng nổ ngay khi tuyến đường còn chưa kịp hoàn thiện các đoạn huyết mạch quanh hồ Baikal.

Dù có đường sắt, nhưng lúc đó nó chỉ là đường đơn với năng lực vận tải thấp. Nga vẫn không thể điều quân nhanh bằng tốc độ Nhật đổ bộ từ biển, dẫn đến thất bại làm rung chuyển cả đế chế.

Hồ Baikal to thế thì họ đưa tàu hỏa băng qua kiểu gì?

Đó là một "nút thắt cổ chai" chết người. Khi chiến tranh bùng nổ, đoạn đường sắt vòng qua vách đá hiểm trở của hồ Baikal vẫn còn dang dở, khiến dòng chảy tiếp viện từ Moscow bị đứt đoạn hoàn toàn.

Để giải quyết, người Nga phải dùng phà vận chuyển toa tàu qua hồ vào mùa hè. Đến mùa đông, họ thậm chí liều lĩnh đặt đường ray trực tiếp lên mặt băng dày để ngựa kéo toa xe qua.

Cách làm "ăn đong" này khiến tốc độ hành quân chậm như rùa bò. Trong khi Nhật đổ quân ồ ạt, Nga lại kẹt trong cảnh chờ băng tan hoặc đợi phà, biến ưu thế quân số trên giấy tờ thành con số không tròn trĩnh.

Ngựa kéo toa tàu trên băng? Nghe có vẻ liều mạng quá nhỉ?

Đúng là một canh bạc sinh tử. Mặt băng Baikal dày tới hơn 1 mét, đủ sức chịu tải trọng tĩnh, nhưng sức nặng và rung chấn của một đầu máy hơi nước khổng lồ lại là chuyện khác. Chỉ cần một vết nứt chạy dọc, cả đoàn tàu sẽ chìm nghỉm xuống đáy hồ sâu nhất thế giới.

Để giảm thiểu rủi ro, người Nga phải tháo rời đầu máy hoặc chỉ cho ngựa kéo từng toa hàng rời rạc. Tuy nhiên, bi kịch vẫn xảy ra khi một vài toa xe quá nặng đã xé toạc mặt băng, kéo theo cả người và ngựa xuống dòng nước lạnh giá.

Đây là minh chứng cho sự tuyệt vọng về hậu cần. Thay vì một hệ thống vận tải hiện đại, Nga phải đặt cược sinh mạng binh sĩ vào sự thất thường của thời tiết để duy trì một sợi dây liên lạc mong manh với tiền tuyến.