Tầm quan trọng địa chính trị của kênh đào Suez

Kênh đào Suez giống như một yết hầu hẹp nhưng mang tính quyết định, nối liền Địa Trung Hải với Biển Đỏ mà không cần đi vòng qua toàn bộ châu Phi.

Về mặt hậu cần, đây là đường tắt giúp tiết kiệm hàng ngàn dặm hành trình và hàng triệu đô la chi phí vận tải. Trong quân sự và kinh tế, ai nắm giữ con kênh này chính là người cầm chiếc điều khiển từ xa của dòng chảy hàng hóa toàn cầu.

Chỉ cần một sự cố nhỏ gây tắc nghẽn tại đây, toàn bộ chuỗi cung ứng thế giới sẽ rơi vào trạng thái đột quỵ ngay lập tức, biến một dải nước hẹp thành tâm điểm của mọi toan tính địa chính trị.

Nghe quyền lực vậy, thế ai mới là chủ nhân thực sự của nó?

Hiện tại, Ai Cập là chủ nhân duy nhất. Họ toàn quyền vận hành và thu phí thông qua Tổng cục Kênh đào Suez (SCA), biến dải nước này thành tài sản quốc gia bất khả xâm phạm.

Nhưng để nắm giữ được 'chiếc điều khiển' này, Ai Cập đã phải trải qua những cuộc chiến nảy lửa. Điển hình là cuộc khủng hoảng năm 1956, khi họ dám đối đầu với cả liên quân Anh, Pháp để giành lại quyền tự quyết từ tay thực dân.

Giờ đây, con kênh là 'con gà đẻ trứng vàng' cho kinh tế Ai Cập, đồng thời là quân bài chiến lược giúp họ có tiếng nói trọng lượng với các cường quốc thế giới.

Ủa, Ai Cập lấy đâu ra sức mạnh để bật lại hai cường quốc đó?

Thực tế, về mặt quân sự, Ai Cập không hề thắng. Liên quân Anh, Pháp và Israel đã nhanh chóng áp đảo và kiểm soát các vị trí trọng yếu. Tuy nhiên, Tổng thống Nasser đã chơi một quân bài địa chính trị cực kỳ sắc bén: biến một cuộc xung đột cục bộ thành một bài toán nan giải cho các siêu cường.

Ông tận dụng sự đối đầu của Chiến tranh Lạnh để ép Mỹ và Liên Xô phải vào cuộc. Khi Mỹ đe dọa trừng phạt kinh tế và Liên Xô dọa can thiệp quân sự, Anh và Pháp buộc phải rút lui trong ê chề vì không thể đối đầu với hai gã khổng lồ này.

Đây là một chiến thắng bằng ngoại giao và vị thế chiến lược thay vì súng đạn. Ai Cập đã chứng minh rằng khi bạn nắm giữ một yết hầu của thế giới, bạn có thể khiến các cường quốc phải tự kiềm chế lẫn nhau để bảo vệ lợi ích của chính họ.

Lạ nhỉ, sao Mỹ lại nỡ 'đâm sau lưng' đồng minh thân cận như vậy?

Thực ra không có sự phản bội nào đâu, chỉ có lợi ích là vĩnh cửu. Eisenhower giận vì bị 'qua mặt', nhưng ông sợ nhất là Mỹ bị gắn mác thực dân, khiến các nước Ả Rập ngả về phía Liên Xô.

Mỹ đã tung đòn 'chí mạng': đe dọa bán tháo trái phiếu đồng bảng Anh. London lúc đó đang nợ ngập đầu, nếu Mỹ làm thật, đồng tiền của họ sẽ sụp đổ ngay lập tức.

Cú đánh này chính thức chấm dứt thời đại đế quốc cũ, xác lập trật tự thế giới mới xoay quanh hai siêu cường Mỹ - Xô.

Bán mấy tờ giấy đó thôi mà làm sụp đổ cả một đế quốc được sao?

Đúng là vậy, vì lúc đó Anh đang ở thế "con nợ" sau Thế chiến II. Hãy tưởng tượng đồng bảng Anh là uy tín của một cửa hàng, còn Mỹ là khách hàng lớn nhất đang nắm giữ vô số phiếu nợ của cửa hàng đó.

Nếu Mỹ đồng loạt xả bán, giá trị đồng tiền của Anh sẽ lao dốc không phanh. London sẽ rơi vào cảnh vỡ nợ, lạm phát phi mã và không còn khả năng duy trì quân đội hay hệ thống thuộc địa hải ngoại.

Cú đòn này không chỉ đánh vào túi tiền mà còn đánh sập thể diện của một đế quốc. Nó buộc Anh phải thừa nhận thực tế phũ phàng: kỷ nguyên họ làm bá chủ thế giới đã chính thức khép lại để nhường chỗ cho trật tự mới.