Tại sao tụi mình hay thấy 'ngứa mắt' với người giống hệt mình?

Nhìn một người "đáng ghét" mà thấy quen quen, khả năng cao là bạn đang soi gương đấy. Tâm lý học gọi đây là sự chiếu rọi (projection). Về cơ bản, bộ não chúng ta rất giỏi trong việc "tống giam" những tính cách mà chính mình không ưa vào một góc tối để giữ hình tượng.

Nhưng khi gặp một phiên bản đời thực đang tung tăng thể hiện đúng cái nết đó, "cái bóng" trong bạn sẽ bị kích động ngay lập tức. Bạn thấy ngứa mắt không hẳn vì họ tệ, mà vì họ dám phơi bày những điều bạn đang cố che giấu hoặc kìm nén bấy lâu nay.

Ủa, vậy lý do gì khiến mình phải khổ sở che giấu chúng?

Tất cả bắt nguồn từ nhu cầu được "thuộc về". Khi còn nhỏ, nếu bạn thể hiện sự ích kỷ hay giận dữ, bạn thường bị mắng hoặc bị ngó lơ. Để được yêu thương và bảo vệ, bộ não học cách cắt tỉa những phần "xấu xí" đó đi để trở thành một phiên bản hoàn hảo hơn trong mắt mọi người.

Nói cách khác, việc giấu giếm là một chiến thuật sinh tồn. Chúng ta thà nhốt "con quái vật" bên trong vào lồng còn hơn là bị cả bộ tộc tẩy chay và phải tự sinh tồn một mình giữa rừng sâu.

Nhốt nó kỹ thế thì nó có bao giờ xổng chuồng không?

Có chứ, và nó xổng chuồng theo cách rất kém sang. Cảm xúc bị đè nén không biến mất mà chỉ biến tướng. Nó tích tụ áp suất như cái nồi áp suất bị nghẹt van, chờ ngày phun trào.

Nó sẽ rò rỉ qua những lời mỉa mai hoặc khó chịu vô cớ. Khi quá tải, nó nổ tung và phá hỏng mọi mối quan hệ, khiến nỗ lực giữ hình tượng tan tành.

Thay vì làm cai ngục, hãy thử làm huấn luyện viên. Thừa nhận phần tối giúp bạn điều hướng nó, thay vì để nó âm thầm giật dây từ bóng tối.

Khoan, làm sao để huấn luyện một thứ mà mình vốn dĩ ghét cay ghét đắng?

Đầu tiên là ngừng dán nhãn "xấu" cho nó. Hãy coi những tính cách đó như một đứa trẻ đang quấy khóc vì có nhu cầu chưa được đáp ứng. Ví dụ, sự ích kỷ thực chất thường là tiếng gào thét của nhu cầu được bảo vệ bản thân.

Thay vì quát "im đi", hãy thử hỏi nó: "Bạn đang sợ điều gì à?". Khi bạn hiểu được mục đích thực sự của nó, bạn sẽ tìm được cách điều hướng năng lượng đó sang việc khác có ích hơn.

Giống như việc dạy một con chó dữ cách canh cổng thay vì để nó chạy rông cắn bừa bãi, bạn biến năng lượng tiêu cực thành một công cụ bảo vệ ranh giới cá nhân.

Nhưng lỡ mình nuông chiều quá rồi nó lấn lướt luôn thì sao?

Nhầm to rồi, huấn luyện khác hoàn toàn với việc nuông chiều hay thả rông. Bạn không cho nó làm "chủ hộ", mà cho nó làm một "nhân viên bảo an" có kỷ luật.

Ví dụ, thay vì để sự ích kỷ khiến bạn đi tranh giành, hãy dùng nó để học cách nói "không" với những lời nhờ vả quá đáng. Đó là lúc nó bảo vệ năng lượng của bạn thay vì đi gây hấn vô cớ.

Khi bạn giao cho nó một công việc cụ thể và có ích, nó sẽ bận rộn cống hiến thay vì rảnh rỗi sinh nông nổi và phá phách cuộc đời bạn như trước.