Vì sao tụi mình hay 'đặt tên' cho đồ vật vô tri?

Thú thật đi, bạn chắc chắn đã từng mắng cái máy tính là "đồ lì lợm" hay đặt tên cho chiếc xe máy cũ kỹ là "Chiến mã". Chúng ta thường xuyên đối xử với những món đồ vô tri như thể chúng có linh hồn và tính cách riêng vậy.

Đây chính là hiện tượng nhân hóa. Bộ não con người vốn là một "cỗ máy xã hội" siêu nhạy, nó luôn cố gắng tìm kiếm những đặc điểm giống người ở khắp mọi nơi để cảm thấy thế giới này an toàn và gần gũi hơn.

Việc gán cho con robot hút bụi một cái tên thực chất là cách bạn đang "hack" tâm lý, biến những vật dụng khô khan thành những người bạn đồng hành dễ đoán và dễ kiểm soát trong mắt mình.

Ủa, vậy cứ vật gì nhúc nhích là não mình coi là người à?

Chuẩn luôn! Não mình cực kỳ nhạy với những thứ biết "tương tác". Chỉ cần con robot hút bụi biết né chân ghế, hay máy tính "treo" đúng lúc bạn vội, não sẽ tự gán cho nó một ý chí riêng.

Đây gọi là "lý thuyết tâm trí". Chúng ta hay suy diễn rằng mọi thứ đều có suy nghĩ như mình. Thậm chí, thấy hai cái hình tam giác đuổi nhau trên màn hình, bạn cũng sẽ nghĩ chúng đang "cãi lộn".

Đồ vật càng phản hồi lại bạn, "cỗ máy xã hội" trong đầu càng dễ thêu dệt nên tính cách cho nó.

Khoan, vậy nếu mình thấy thương cái máy giặt bị hỏng thì sao?

Đó là "tác dụng phụ" cực kỳ đáng yêu của việc nhân hóa. Một khi não đã lỡ coi món đồ là "có tâm hồn", nó sẽ kích hoạt luôn vùng đồng cảm, giống như cách bạn xót xa khi thấy một người bạn đang gặp nạn vậy.

Thực tế, chúng ta dễ mủi lòng nhất với những thứ có vẻ ngoài "mong manh" hoặc đã gắn bó lâu ngày. Một vết xước trên chiếc điện thoại cũ đôi khi làm bạn đau lòng hơn cả việc làm mất một món đồ mới toanh nhưng vô hồn.

Cảm giác thương xót này thực chất là một cơ chế giúp bạn chăm sóc và bảo vệ những thứ quan trọng với mình kỹ hơn, thay vì chỉ coi chúng là những khối sắt vụn vô tri.

Rốt cuộc cái vẻ 'mong manh' đó có 'bùa chú' gì mà khiến mình mủi lòng?

Chính xác! Đó là một 'cú lừa' của tiến hóa mang tên hiệu ứng em bé. Não bộ chúng ta vốn được lập trình để tan chảy trước những đặc điểm giống trẻ sơ sinh: đầu to, mắt tròn, hoặc vẻ ngoài nhỏ bé, yếu ớt.

Khi thấy một món đồ trông 'tội nghiệp', vùng bản năng sẽ báo động đỏ, bắt bạn phải che chở cho nó ngay. Đó là lý do bạn thấy xót một con robot nhỏ xíu bị kẹt hơn là một cái máy ủi khổng lồ bị hỏng.

Vậy mấy ông làm đồ chơi hay phim hoạt hình cũng tận dụng 'chiêu' này à?

Chuẩn đét! Bạn cứ nhìn mấy nhân vật của Disney hay Pixar mà xem. Tại sao Mickey hay Minions lại có đôi mắt to quá khổ và cái đầu tròn ủng? Không phải ngẫu nhiên đâu, đó là "vũ khí" để móc túi người tiêu dùng đấy.

Các nhà thiết kế cố tình phóng đại những nét trẻ thơ này để kích hoạt bản năng che chở của bạn. Một khi bạn thấy chúng "đáng yêu", rào cản phòng thủ của não sẽ hạ xuống, khiến bạn dễ dàng rút ví rước chúng về nhà hơn.

Thậm chí cả ngành xe hơi cũng áp dụng. Những mẫu xe có đèn pha tròn và mặt trước trông như đang "mỉm cười" thường tạo cảm giác thân thiện, dễ mến và dễ bán hơn hẳn những mẫu có đường nét sắc lẹm, hung dữ.