Tại sao tụi mình hay 'hụt hẫng' sau mỗi kỳ nghỉ?

Vừa quẩy banh nóc ở Đà Lạt xong, thứ Hai quay lại giảng đường là thấy đời xám xịt ngay. Hiện tượng này gọi là "hụt hẫng sau kỳ nghỉ", và lỗi hoàn toàn nằm ở bộ não thích "drama" của tụi mình.

Khi đi chơi, não được tắm trong dopamine – hormone hạnh phúc – vì mọi thứ quá mới mẻ và tự do. Đùng một cái, bạn bị ném trả về thực tại với deadline và báo cáo. Sự chênh lệch quá lớn này khiến hệ thần kinh bị "sốc nhiệt", giống như việc đang ăn tiệc buffet linh đình mà phải quay về gặm mì tôm vậy.

Cảm giác trống rỗng đó thực chất là lúc não đang cố gắng cân bằng lại hóa chất sau một đợt "phê" quá đà thôi.

Khoan, có mẹo nào giúp não 'hạ cánh an toàn' mà không bị sốc không?

Có chứ, bí kíp là đừng để não "rơi tự do". Thay vì quẩy tới bến đêm Chủ nhật rồi sáng Thứ Hai đi học luôn, hãy dành ra một "vùng đệm". Về nhà sớm hơn một ngày để dọn dẹp, ngủ bù và cho não làm quen lại với thực tại.

Bạn cũng có thể "đánh tráo" dopamine bằng cách lên lịch cho một buổi trà sữa hay xem phim vào ngay giữa tuần đầu tiên đi học lại. Nó giống như việc cho não một "viên kẹo" nhỏ để nó bớt dỗi vì vừa mất đi "bữa tiệc" lớn vậy.

Chẳng lẽ mấy trò nhỏ nhặt đó lại đủ sức xoa dịu bộ não đang dỗi?

Thực ra não không dễ dãi, nó chỉ là "con nghiện" dopamine thôi. Khi đi chơi, bạn được bơm một liều cực mạnh. Khi về, lượng dopamine tụt dốc khiến hệ thần kinh bị "vã", sinh ra cảm giác chán đời.

Những "viên kẹo" này không nhằm thay thế chuyến đi, mà để tạo ra sự kỳ vọng mới. Não rất nhạy với tương lai. Chỉ cần có thứ gì đó để mong đợi vào ngày mai, nó sẽ bớt dằn vặt vì những niềm vui đã mất.

Giống như việc cai ngọt, thay vì nhịn hẳn, bạn nhấm nháp chút đường để cơ thể không bị sốc. Những niềm vui nhỏ giúp duy trì dopamine ổn định cho đến khi bạn quen lại với nhịp sống cũ.

Rốt cuộc cái 'kỳ vọng' đó có gì mà khiến não quên luôn nỗi buồn?

Thực ra, dopamine không hẳn là hormone "tận hưởng", nó thiên về hormone "săn đuổi" nhiều hơn. Bộ não của chúng ta vốn dĩ được lập trình để luôn hướng về phía trước và tìm kiếm những phần thưởng mới.

Hãy tưởng tượng lúc bạn đặt hàng online. Cảm giác háo hức chờ đợi shipper đôi khi còn "phê" hơn cả lúc bạn thực sự khui hộp. Đó chính là sức mạnh của sự kỳ vọng.

Khi bạn vẽ ra một niềm vui nhỏ, não sẽ tự động bật chế độ "đếm ngược". Nó bận rộn tính toán cho mục tiêu sắp tới đến mức quên luôn việc phải dằn vặt vì kỳ nghỉ đã qua.

Ủa, vậy lúc cầm được đồ trên tay là dopamine biến mất luôn hả?

Gần như là vậy đó. Ngay khi bạn chạm tay vào "phần thưởng", dopamine sẽ tụt dốc không phanh. Não bộ rất thực dụng: mục tiêu đã đạt được thì không việc gì phải tốn năng lượng để hưng phấn nữa.

Đây là cơ chế sinh tồn từ thời tiền sử. Nếu tổ tiên chúng ta cứ mải mê tận hưởng miếng thịt săn được mà quên đi việc phải đi tìm bữa tiếp theo, họ sẽ chết đói. Não buộc phải "reset" trạng thái để thôi thúc bạn tìm kiếm mục tiêu mới.

Đó là lý do tại sao cảm giác hụt hẫng thường ập đến ngay sau khi bạn vừa đạt được một thành tựu lớn hoặc khui xong kiện hàng mong đợi cả tuần.