Tại sao chúng mình hay 'thấy' mặt người trên đồ vật?

Cái ổ cắm điện đang "há hốc mồm" hay đám mây trông như đang cười thực ra là một cú lừa của não bộ mang tên Pareidolia. Bộ não chúng mình bị "ám ảnh" bởi khuôn mặt đến mức chỉ cần thấy hai chấm tròn và một vạch ngang là nó tự động bật chế độ nhận diện ngay lập tức.

Đây là một cơ chế sinh tồn từ thời tiền sử. Thà nhìn nhầm một tảng đá thành kẻ thù còn hơn là bỏ lỡ một khuôn mặt thật đang rình rập trong bụi rậm. Hệ thống cảnh báo này nhạy tới mức giờ đây nó nhìn đâu cũng thấy "người quen", từ mặt trăng cho đến chiếc bàn ủi.

Ủa, sao não mình cứ phải là khuôn mặt mà không phải cái chân?

Vì khuôn mặt là "bảng điều khiển" cảm xúc quan trọng nhất. Một cái chân hay cái tay chẳng thể cho bạn biết đối phương đang cười thân thiện hay đang nhe răng muốn "thịt" mình cả.

Não ưu tiên mặt vì đó là cách nhanh nhất để đọc vị ý định. Chỉ cần một cái nhíu mày hay ánh mắt hình viên đạn là đủ để tổ tiên chúng mình biết đường mà "vắt chân lên cổ" chạy rồi.

Vùng nhận diện khuôn mặt trong não giống như một bộ lọc VIP. Nó luôn chực chờ để tìm ra một ánh mắt hay cái miệng giữa hàng vạn hình khối lộn xộn xung quanh chúng ta.

Lỡ như cái vùng nhận diện đó bị lỗi thì đời mình sẽ ra sao?

Chào mừng bạn đến với hội "mù mặt" (Prosopagnosia). Khi vùng này bị lỗi, bạn vẫn thấy mắt, mũi, miệng rõ mồn một, nhưng não lại không thể ghép chúng thành một khuôn mặt hoàn chỉnh.

Hãy tưởng tượng nhìn mặt mẹ mình mà thấy lạ lẫm như người dưng. Bạn phải dựa vào kiểu tóc, giọng nói hay nốt ruồi để nhận ra người quen.

Lúc này, cái ổ cắm điện hay đám mây cũng chỉ là vật vô tri. Bạn thoát được cú lừa Pareidolia nhưng bù lại, nhìn ai cũng thấy như một người xa lạ.

Vậy lúc soi gương họ có biết đó là chính mình không?

Đắng lòng là không nhé. Với người bị "mù mặt" nặng, cái bóng trong gương cũng chỉ là một người lạ đang đứng nhìn lại họ. Cảm giác đó giống hệt như bạn đang nhìn một người qua đường ngẫu nhiên mà thôi.

Họ phải dùng chính những "mẹo thám tử" để nhận ra bản thân. Chẳng hạn như dựa vào nốt ruồi, vết sẹo, hay đơn giản là suy luận kiểu: "Mình đang đứng trước gương thì cái người trong kia chắc chắn là mình rồi".

Lúc này, danh tính của họ không nằm ở khuôn mặt nữa mà gắn liền với bộ đồ họ chọn sáng nay hoặc kiểu tóc vừa mới cắt.

Khoan, vậy họ xem phim kiểu gì khi nhân vật nào trông cũng giống nhau?

Xem phim với họ đúng là một bài kiểm tra tiền đình. Nếu hai diễn viên có cùng kiểu tóc hay vóc dáng, người mù mặt sẽ thấy như thể cả bộ phim chỉ có đúng một người đang chạy qua chạy lại vậy.

Họ phải bấu víu vào những "vật thể lạ" như cái kính, vết sẹo hay giọng nói để phân biệt. Nhiều người thậm chí phải vừa xem vừa hỏi người bên cạnh: "Ủa, ông này là ông nãy mới bị bắn hả?".

Thế nên, những bộ phim hành động mà ai cũng mặc đồ đen hoặc phim cổ trang tóc tai giống hệt nhau chính là "ác mộng" thực sự đối với họ.