Kỹ thuật 'MacGuffin' trong các chiến dịch săn giải thưởng

Hitchcock từng dạy rằng: muốn phim hay, hãy ném cho nhân vật một cái vali đầy tiền hoặc một bí mật quốc gia. Đó là MacGuffin – thứ mà ai cũng thèm khát nhưng thực ra chỉ là cái cớ để đẩy kịch bản đi tiếp.

Các nhãn hàng đang biến bạn thành diễn viên chính trong một bộ phim hành động dài tập. Cái giải thưởng "tỷ đồng" hay "xe sang" lấp lánh kia chính là MacGuffin.

Nó được thiết kế để bạn mải miết tích điểm, làm nhiệm vụ và tiêu tiền. Bạn tưởng mình đang săn giải, nhưng thực ra bạn đang giúp họ hoàn thành kịch bản doanh số mà thôi.

Nhưng nếu diễn viên 'bỏ vai' giữa chừng thì kịch bản này sụp đổ à?

Đạo diễn thương hiệu cao tay lắm, họ không để bạn "thanh lý hợp đồng" dễ thế đâu. Họ sử dụng một kỹ thuật gọi là chi phí chìm. Khi bạn đã lỡ tích được 80% số điểm, tâm lý tiếc công sức sẽ giữ chân bạn lại phim trường đến cùng.

Nó giống như việc bạn xem một bộ phim dở tệ nhưng vẫn cố ngồi lại rạp chỉ vì đã lỡ mua vé và bỏ ra một tiếng rưỡi cuộc đời. Trong marketing, đó là những thông báo kiểu "Chỉ còn 1 bước nữa" hoặc "Bạn sắp chạm tay vào giải thưởng".

Những tình tiết này khiến bạn tin rằng mình đã đầu tư quá nhiều để có thể dừng lại. Cuối cùng, bạn chấp nhận chi thêm tiền chỉ để hoàn thành cái kịch bản mà chính bạn cũng bắt đầu thấy mệt mỏi.

Ủa, vậy cái cảm giác 'suýt thắng' đó là thật hay là dàn dựng?

Đó là một "kỹ xảo tâm lý" được dàn dựng cực kỳ công phu, gọi là hiệu ứng suýt trúng (near-miss effect). Khi bạn thấy mình chỉ thiếu đúng một mảnh ghép cuối cùng, não bộ sẽ bị đánh lừa rằng bạn đang ở rất gần vạch đích và tràn đầy năng lực.

Thực tế, cái "suýt" đó có khi là một hố sâu vô tận. Đạo diễn cố tình để bạn hụt ăn trong gang tấc vì cảm giác tiếc nuối kích thích dopamine mạnh hơn cả chiến thắng thực sự. Nó khiến bạn không thể rời mắt khỏi màn hình và sẵn sàng "nạp thêm tiền" để phục thù cho bằng được.

Khoan, vậy cái mảnh ghép cuối cùng đó là do máy tính "ém" hàng à?

Đúng là "diễn sâu" đấy! Trong kịch bản này, các mảnh ghép không hề có giá trị ngang nhau đâu. Đạo diễn đã cài cắm một thuật toán gọi là "tỷ lệ rơi đồ hiếm".

Bạn có thể dễ dàng thu thập được 99 mảnh đầu vì chúng là "diễn viên quần chúng" đầy rẫy. Nhưng mảnh thứ 100 chính là "siêu sao" hạng A, tỷ lệ xuất hiện cực thấp, thậm chí là bằng không cho đến khi bạn chi đủ tiền.

Nó giống như việc bạn đi tìm một kho báu mà tấm bản đồ đã bị cắt mất phần quan trọng nhất. Bạn cứ ngỡ mình sắp tìm ra, nhưng thực chất là đang đi vòng quanh một cái bẫy đã được lập trình sẵn.

Chơi lén lút vậy thì không có cục điện ảnh nào huýt còi sao?

Có chứ, nhưng 'đạo diễn' lách luật bằng cách ghi những dòng chữ nhỏ xíu ở phần 'credit' mà chẳng ai đọc. Họ gọi đó là điều khoản, nơi họ giữ quyền thay đổi kịch bản bất cứ lúc nào.

Cơ quan chức năng chỉ kiểm tra xem tổng giải thưởng có thật không, chứ không soi được thuật toán 'phân vai' của máy tính. Miễn là cuối phim có người nhận giải, kịch bản vẫn được coi là hợp lệ.

Bạn giống như diễn viên quần chúng tự bỏ tiền túi để mua hy vọng thành vai chính. Nhà sản xuất hứa hẹn một cái kết có hậu, nhưng họ không hứa cái kết đó dành cho bạn.