Hiện tượng lạm phát qua giá bát bún riêu đầu ngõ

Hồi xưa cầm tờ mười nghìn ra đầu ngõ là có bát bún riêu đầy ụ, giờ cũng tờ đó chắc chỉ mua được cái quẩy. Không phải bà bán bún "chặt chém" đâu, mà là đồng tiền của mình đang bị "gầy" đi trông thấy.

Lạm phát thực chất là khi giá cả hàng hóa rủ nhau leo thang, làm sức mua của tiền giảm xuống. Khi xăng tăng, hành ngò đắt, bà bán bún phải tăng giá để giữ cái công làm lãi, chứ không phải bà ấy giàu lên thêm chút nào.

Thế nên, bát bún riêu chính là cái "thước đo" chuẩn nhất cho túi tiền của bà con mình. Nhìn bát bún ít đậu, thiếu giò là biết ngay giá trị đồng tiền đang biến động mạnh cỡ nào rồi.

Ủa, vậy ai là người làm cho đồng tiền bị "gầy" đi như thế?

Thường thì do "nhà cái" – tức là ngân hàng trung ương – bơm thêm quá nhiều tiền vào thị trường. Hãy tưởng tượng xóm mình có một nồi lẩu, ai cũng có một bát nước dùng. Nếu bỗng nhiên ai cũng được phát thêm cả xô nước mà thịt cá trong nồi vẫn chỉ có bấy nhiêu, thì bát nước của bác bỗng chốc chẳng còn đổi được miếng thịt nào ra hồn nữa.

Ngoài ra, khi giá xăng dầu hay nguyên liệu thế giới tăng vọt, nó cũng kéo mọi thứ lên theo. Lúc này, đồng tiền của mình bị "ép cân" một cách thụ động để bù vào những chi phí đắt đỏ đó, khiến sức mua cứ thế mà hụt đi thôi.

Ơ, thế sao không dừng in tiền lại cho dân nhờ, cứ bơm ra làm chi?

Khổ nỗi, tiền giống như dầu bôi trơn cái máy cày của xóm mình vậy. Nếu không bơm thêm tiền khi kinh tế lớn lên, người dân không có gì để giao dịch, hàng hóa ế ẩm, nhà máy đóng cửa thì còn khổ hơn lạm phát nhiều.

Hãy tưởng tượng nếu cả xóm làm ra nhiều lúa gạo hơn nhưng lượng tiền vẫn giữ nguyên, giá lúa sẽ rẻ mạt đến mức nông dân chẳng buồn trồng nữa. Lúc đó kinh tế "đứng hình" luôn, gọi là thiểu phát – cái này còn đáng sợ hơn cả bát bún tăng giá đấy.

Vậy nên "nhà cái" phải khéo léo bơm tiền vừa đủ để kích thích bà con làm ăn, giống như tưới nước vào ruộng, ít quá thì lúa héo mà nhiều quá thì lụt cả làng.

Nhưng làm sao 'nhà cái' biết bơm bao nhiêu là vừa để không bị quá tay?

Họ không đoán mò mà nhìn vào cái "nhiệt kế" gọi là chỉ số giá tiêu dùng. Các chuyên gia sẽ đi soi giá thịt lợn, mắm muối, điện nước định kỳ để xem đồng tiền đang "nặng" hay "nhẹ" trong túi dân.

Nếu giá đứng yên hoặc giảm, tức là thiếu tiền, họ nới van cho tiền chảy ra. Ngược lại, nếu giá tăng vọt như bát bún riêu kia, họ sẽ tăng lãi suất để "hút" tiền về, tránh cho thị trường bị quá nhiệt.

Việc này như bác tài vừa lái xe vừa nhìn đồng hồ tốc độ. Chỉ cần tính sai một li là cả xóm mình hoặc là hụt hơi vì thiếu vốn, hoặc là "bỏng" vì bão giá ngay.

Khoan, cái lãi suất đó nó 'hút' tiền kiểu gì mà hay vậy?

Bác cứ tưởng tượng lãi suất như một cái nam châm. Khi lãi cao, bà con thấy gửi tiết kiệm hời nên thay vì tiêu xài, mọi người tranh nhau đem tiền 'nhốt' vào ngân hàng lấy lời.

Cùng lúc đó, người kinh doanh ngại vay vốn vì lãi nặng, tiền không đổ thêm ra chợ nữa. Dòng tiền đang chạy lung tung bỗng bị 'giam' lại trong két sắt nhà cái.

Tiền ngoài thị trường ít đi, bà bán bún không dám tăng giá vì sợ mất khách. Thế là cái 'nhiệt độ' giá cả tự khắc hạ xuống ngay thôi.