Cách vận hành của Quỹ phòng chống thiên tai

Cứ tưởng tượng cái quỹ này như một hũ heo đất khổng lồ mà cả làng mình cùng nuôi. Mỗi năm, mỗi người đi làm chỉ cần trích ra số tiền bằng đúng một bát phở, còn các công ty thì góp một phần nhỏ theo tỉ lệ vốn liếng của họ.

Cái hay là tiền này không phải thuế, mà là vốn lận lưng của cộng đồng. Khi bão lũ ập đến, chính quyền có sẵn tiền mặt để sửa ngay đoạn đê hỏng hay mua nhu yếu phẩm, thay vì ngồi đợi làm thủ tục xin ngân sách trung ương vốn rất mất thời gian.

Nó vận hành theo kiểu tích tiểu thành đại, lấy sức dân để lo cho dân ngay lúc ngặt nghèo nhất.

Ủa, vậy ai là người giữ "chìa khóa" cái hũ heo đất này?

Cái hũ này do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý. Ông Chủ tịch tỉnh giống như "trưởng ban quản trị", có quyền quyết định chi nhưng phải đúng danh mục cứu trợ, không được dùng sai một cắc.

Tiền được cất riêng ở Kho bạc, tách biệt với ngân sách thường xuyên. Nhờ vậy, khi bão đến, "chìa khóa" mở được ngay để mua nhu yếu phẩm hay cứu đê mà không phải chờ đợi thủ tục phức tạp từ trung ương.

Mọi khoản chi đều bị kiểm toán soi xét. Giống như cả làng cử ra một ông kế toán khó tính để đảm bảo tiền "bát phở" của dân thực sự biến thành bao cát hay xuồng cứu hộ chứ không phải vào túi ai cả.

Nhưng lỡ bão to quá mà cái hũ này cạn sạch tiền thì tính sao?

Đừng lo, 'hũ heo' cấp tỉnh chỉ là tuyến đầu. Nếu thiên tai quá lớn vượt khả năng chi trả, tỉnh sẽ gửi 'tín hiệu cầu cứu' lên cấp cao hơn để xin chi viện.

Lúc này, Quỹ trung ương sẽ mở kho tiếp ứng. Giống như xóm mình hết gạo thì lên kho xã mượn tạm, không bao giờ để dân chịu trận vì thiếu kinh phí.

Ngoài ra, quỹ còn huy động thêm từ các nhà hảo tâm khi khẩn cấp. Tiền có thể cạn, nhưng hệ thống hỗ trợ nhiều tầng luôn sẵn sàng.

Khoan, vậy cái "kho xã" trung ương đó lấy đâu ra tiền mà rót về?

Cái kho này không tự nhiên mà đầy. Thực chất, mỗi "hũ heo" cấp tỉnh đều trích một phần nộp lên. Giống như các xóm cùng góp gạo để duy trì kho dự phòng chung cho cả xã.

Đây còn là nơi nhận đóng góp từ các tập đoàn lớn và tổ chức quốc tế. Nó hoạt động như một " bình thông nhau" để điều phối tiền bạc giữa vùng đang yên bình và vùng đang gặp nạn.

Nhờ sự điều tiết này, không tỉnh nào phải "độc hành" hay kiệt quệ khi bão lũ ập đến. Tiền luôn được luân chuyển từ nơi dư dả sang nơi đang cần kíp nhất.

Rốt cuộc thì dựa vào cái gì để biết vùng nào cần tiền gấp hơn?

Không phải cứ ai kêu to là được ưu tiên đâu, làm vậy thì "vỡ trận" ngay. Hội đồng quản lý quỹ sẽ nhìn vào các báo cáo thiệt hại thực tế: bao nhiêu mét đê vỡ, bao nhiêu hecta lúa mất trắng, và quan trọng nhất là khả năng tự cân đối của địa phương đó.

Nếu một tỉnh có kinh tế mạnh, họ phải tự xuất "vốn lận lưng" ra trước. Tiền từ kho chung chỉ thực sự đổ về khi thiệt hại vượt quá sức chịu đựng của tỉnh, hoặc khi tính mạng người dân bị đe dọa khẩn cấp mà ngân sách tại chỗ đã cạn.

Nó giống như việc chia quà trong ngõ mình thôi: nhà nào neo đơn, mất sức lao động thì được nhận gạo thịt trước, còn nhà có điều kiện hơn thì nhường phần cho người đang thực sự "đói" nhất.