Cách quản lý và vận hành các nhà văn hóa phường xã

Nhà văn hóa thực chất là cái "phòng khách chung" của cả khu phố, nhưng ngặt nỗi nhiều nơi lại đang bị biến thành kho chứa bàn ghế cũ vì thiếu người "thổi lửa".

Vận hành chỗ này giống hệt cách ta quản lý một hội nhóm: cần một "quản gia" năng nổ biết lên thực đơn hoạt động từ dạy nhảy đến đánh cờ, thay vì chỉ ngồi chờ rót vốn.

Tiền điện nước hay bảo trì thường được gánh bằng cách "góp gạo thổi cơm chung" giữa ngân sách nhà nước và xã hội hóa, biến cái sân chung khô khan thành một thực thể sống thực sự.

Nhưng lấy đâu ra người chịu làm "quản gia" nhiệt tình mà không có lương?

Thường thì chẳng ai "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng" mãi được. Vị trí này thường do cán bộ văn hóa kiêm nhiệm, hoặc các bác về hưu có uy tín và máu văn nghệ trong khu phố đứng ra đảm nhận.

Họ không làm vì lương khủng, mà vì cái danh và niềm vui được bà con nể trọng. Đôi khi, phường sẽ trích một phần phí từ việc cho thuê sân bãi hoặc các lớp năng khiếu để hỗ trợ họ chút "tiền trà nước" động viên.

Quan trọng nhất là phải chọn đúng người có "lửa". Chứ giao chìa khóa cho người chỉ biết mở cửa rồi ngồi bấm điện thoại thì cái "phòng khách" này lại sớm thành kho chứa đồ thôi.

Ủa, cho thuê sân bãi công cộng như thế có bị coi là trái luật không?

Thực ra đây là bài toán "lấy mỡ nó rán nó". Luật cho phép dùng tài sản công vào mục đích cho thuê hoặc liên kết để có kinh phí duy tu, miễn là có đề án rõ ràng chứ không phải làm "chui".

Giống như cái giếng làng, muốn có tiền thay gàu, khơi mương thì phải thu chút phí của người dùng nhiều. Tiền này phải nộp vào quỹ chung để tái đầu tư cho chính nhà văn hóa đó thay vì đút túi cá nhân.

Để tránh bị nói là "trục lợi", mọi khoản thu chi đều phải có sổ sách minh bạch. Khi dân thấy tiền thuê sân biến thành bộ loa, cái quạt mới phục vụ chung cho xóm thì họ sẽ ủng hộ ngay.

Vậy ai sẽ 'soi' sổ sách để tiền không bị bốc hơi?

Có hẳn Ban giám sát cộng đồng gồm những người dân uy tín đứng ra kiểm tra. Họ như những 'trọng tài' khó tính, đảm bảo từng đồng tiền lẻ đều đi đúng chỗ.

Mọi thu chi phải dán công khai tại bảng tin. Ở xóm, 'tai mắt' bà con rất tinh, chỉ cần báo giá cái bóng đèn cao bất thường là bị 'soi' ra ngay lập tức.

Nếu thấy mập mờ, dân có quyền chất vấn trong các cuộc họp tổ dân phố. Khi minh bạch trước bàn dân thiên hạ, chẳng ai dại gì 'cầm nhầm' tiền chung để rồi mất uy tín với hàng xóm.

Nhưng nhỡ mấy ông giám sát lại 'bắt tay' với quản lý để chia chác thì sao?

Chuyện "nể nang" là có thật, nhưng ở xóm giềng, cái "danh dự" nó nặng hơn túi tiền nhiều. Một bác giám sát mà để dân phát hiện ra mình bao che cho cái sai thì coi như mất hết uy tín, đi họp không dám nhìn mặt ai.

Hơn nữa, ban giám sát không phải là một "nhóm kín" vĩnh viễn. Thành viên thường được thay đổi theo nhiệm kỳ để tránh việc ngồi lâu quá rồi lại hóa thành "người nhà" của quản lý.

Vũ khí tối thượng chính là cái bảng tin công khai. Khi con số đã nằm chình ình ngoài ngõ cho cả thiên hạ soi, bất cứ ai đi ngang qua cũng có thể trở thành một "thanh tra" bất đắc dĩ, khiến việc bao che trở nên cực kỳ rủi ro.