Cách huy động đóng góp làm đường bê tông ở nông thôn
Chuyện làm đường ở quê mình thực ra giống như một bữa tiệc góp gạo thổi cơm chung. Nhà nước đóng vai chủ xị mang đến nguyên liệu chính là xi măng và kỹ thuật, còn bà con mình thì góp công, góp sức và quan trọng nhất là hiến đất.
Nghe thì có vẻ dân mình chịu thiệt khi cắt đi miếng đất tấc vàng, nhưng đây là bài toán kinh tế cực khôn ngoan. Đường rộng đến đâu, giá đất và cơ hội giao thương tăng đến đó, biến những ngõ nhỏ lầy lội thành mặt tiền sáng sủa.
Khi mọi người cùng giám sát và đổ mồ hôi trên chính con đường trước cửa nhà mình, chất lượng bê tông bỗng dưng bền bỉ hơn hẳn mọi bản hợp đồng thầu khoán khô khan nào.
Đây là "ca khó" nhất, nhưng xóm mình thường dùng chiêu "mưa dầm thấm lâu". Những người có uy tín nhất sẽ đến tận nhà tỉ tê, không dùng luật pháp khô khan mà dùng chính cái tình làng nghĩa xóm để thuyết phục.
Họ sẽ phân tích rằng nếu cả xóm đẹp mà riêng nhà mình làm "nút thắt cổ chai", xe cấp cứu hay xe chở hàng không vào được thì chính mảnh đất của mình cũng mất giá. Chẳng ai muốn làm "tội đồ" ngăn cản sự phát triển của cả làng cả.
Nếu vẫn căng, bà con sẽ dùng phương án "đổi đất". Những nhà phía trong được hưởng lợi nhiều sẽ tự nguyện gom tiền hoặc đổi một miếng đất khác bù vào phần diện tích mà nhà mặt tiền đã hiến. Khi quyền lợi được san sẻ công bằng, nút thắt nào cũng gỡ được.
Thường thì chẳng có công ty định giá nào về tận ngõ đâu, mà chính là "Hội đồng tự quản" gồm các bô lão và trưởng xóm đứng ra cầm trịch. Họ dựa trên giá thị trường khu vực rồi ngồi lại với nhau để "ngã giá" sao cho thấu tình đạt lý nhất.
Nguyên tắc vàng là: nhà nào hưởng lợi nhiều nhất thì đóng góp nhiều nhất. Những hộ ở tít trong sâu, trước đây chỉ có lối mòn, giờ có đường bê tông thì giá đất tăng vọt, nên họ sẵn lòng "gánh" phần lớn số tiền bù đắp cho nhà mặt tiền bị mất đất.
Mọi con số đều được dán công khai ở nhà văn hóa để dân tình bàn ra tán vào. Khi mọi thứ "phơi" ra giữa thanh thiên bạch nhật, ai cũng thấy mình không bị hớ thì sự đồng thuận mới cao được.
Các bác dùng "thước đo thực tế" từ giá đất lân cận. Căn cứ rõ nhất là: nhà nào từ ngõ xe máy lên ngõ ô tô thì giá trị đất chắc chắn tăng vọt.
Hội đồng còn tổ chức "họp bờ rào" để bà con đối chất tại chỗ. Khi thấy rõ nhà này mất sân, nhà kia hưởng lợi, con số bù đắp sẽ được chốt theo sự đồng thuận.
Đây là sự công bằng kiểu "mắt thấy tai nghe". Mọi người coi đó là "phí nâng cấp" để đổi lấy tài sản giá trị hơn nhiều lần sau này.
Ở quê, cái "danh dự" nặng lắm. Đã hứa trước mặt cả xóm mà lật kèo thì coi như tự tách mình ra khỏi cộng đồng. Các bác thường dùng "bảng vàng công khai" dán ở nhà văn hóa; ai đóng rồi thì đánh dấu đỏ, ai chưa đóng thì để trống cho cả làng cùng thấy.
Nhiều nơi còn làm kiểu cuốn chiếu: tiền đến đâu, đường đổ đến đó. Nếu đến cửa nhà anh mà tiền chưa nộp, thợ cứ tạm nghỉ "chờ kinh phí". Lúc ấy, áp lực từ những nhà phía trong đang mong đường còn "căng" hơn cả luật pháp.
