Cách chơi họ và bài toán niềm tin giữa hàng xóm

Chơi họ thực chất là một cái "ngân hàng chạy bằng cơm" ngay giữa lòng xóm giềng. Thay vì thế chấp sổ đỏ, bà con mình thế chấp bằng chính cái mặt và uy tín của mình để vay mượn lẫn nhau.

Cứ mỗi tháng, cả nhóm góp tiền vào một cái hũ, rồi một người "hốt" về lo việc lớn. Ai lấy trước thì chịu thiệt chút lãi để trả cho người lấy sau, tạo thành một vòng tròn hỗ trợ tài chính cực kỳ linh hoạt.

Nhưng cái "ngân hàng" này không có bảo hiểm. Nó vận hành trơn tru cho đến khi một mắt xích nổi lòng tham hoặc vỡ nợ. Khi đó, niềm tin hàng xóm bỗng chốc trở thành một canh bạc đầy rủi ro.

Khoan, làm sao để quyết định ai được 'hốt' cái hũ đó trước?

Nó giống như một cuộc đấu giá kín. Ai kẹt tiền nhất sẽ tự 'ra giá' bằng cách viết số tiền lãi mình chấp nhận trả vào mẩu giấy nhỏ rồi nộp cho chủ họ.

Ai trả lãi cao nhất sẽ được 'hốt' hũ tiền. Những người khác được trừ ngay số lãi đó vào tiền đóng tháng này. Người cần tiền gấp thì 'mua' sự ưu tiên, chưa cần thì ngồi hưởng lãi.

Nếu không ai muốn lấy, chủ họ sẽ bốc thăm. Càng về cuối, người hốt sau cùng thường lời nhất vì đã thu đủ lãi từ những người lấy trước.

Vậy ông chủ họ được lợi lộc gì mà phải đứng ra gánh vác?

Đời nào có chuyện làm không công! Quyền lợi lớn nhất của chủ họ là thường được "hốt" bát đầu tiên mà không mất một đồng tiền lãi nào. Coi như cả xóm cho ông ấy vay một khoản tiền lớn miễn phí để làm vốn kinh doanh.

Đổi lại, ông này phải gánh cái trách nhiệm "quản gia" cực nặng. Phải đi gõ cửa từng nhà đòi tiền, ghi chép sổ sách và quan trọng nhất là phải đứng ra đền tiền nếu chẳng may có thành viên nào đó "quỵt" nợ.

Vì thế, chủ họ thường là người có uy tín hoặc "máu mặt" nhất vùng. Họ không chỉ cầm tiền mà còn cầm cả cái cán cân niềm tin của cả xóm, ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng nhưng cái "tù và" này cũng có giá trị kinh tế lắm.

Nhưng lỡ chính ông chủ họ lại là người ôm tiền biến mất thì sao?

Đó chính là kịch bản ác mộng nhất, dân gian hay gọi là "vỡ họ" hay "bể họ". Khi cái đầu tàu – người nắm giữ toàn bộ quỹ tiền và niềm tin – quyết định "quay xe", thì cả đoàn tàu phía sau coi như rơi xuống vực.

Vì đây là giao dịch dựa trên "tín chấp" miệng, không có hợp đồng pháp lý chặt chẽ, nên khi chủ họ trốn, bà con thường chỉ biết khóc ròng. Việc kiện cáo rất gian nan vì chứng cứ lỏng lẻo, mà tiền thì đã "không cánh mà bay" theo những nợ nần riêng của họ rồi.

Bởi vậy, chơi họ giống như đi trên dây. Chỉ cần người cầm dây nổi lòng tham, thì cái nghĩa tình hàng xóm bấy lâu nay cũng tan tành theo mây khói.

Ủa, rủi ro tận mạng thế thì sao người ta vẫn ham chơi trò này vậy?

Cái chính là vì cái "ngưỡng" vào cửa quá thấp. Muốn vay ngân hàng thì bà con phải có sổ đỏ, bảng lương, rồi chờ đợi xét duyệt mòn mỏi. Trong khi đó, chơi họ chỉ cần cái "mặt tiền" uy tín và sự quen biết là có ngay một cục tiền lo việc đại sự.

Nó còn là một kiểu tiết kiệm cưỡng bách. Nhiều người tiền để trong túi là "ngứa tay" tiêu hết, nên họ chọn cách đóng họ để buộc mình phải để dành. Đến lượt mình hốt, tự nhiên có một khoản lớn như từ trên trời rơi xuống để sửa cái mái nhà hay mua con bò.

Nói trắng ra, đây là "phao cứu sinh" tài chính của những người lao động tự do. Dù biết là mạo hiểm, nhưng cái lợi trước mắt về sự nhanh gọn và tính cộng đồng đôi khi vẫn lấn át nỗi sợ bị quỵt tiền.