Xã hội hiện đại vận hành như thế nào khi tiêu xài những khoản tiền chưa hề tồn tại?

Bạn có bao giờ tự hỏi sao ta mua được nhà bằng số tiền chưa hề kiếm ra? Hãy tưởng tượng bạn muốn mua xe đạp hôm nay, nhưng tháng sau mới có tiền.

Bạn hứa với cửa hàng: "Tôi sẽ trả sau, cộng thêm chút tiền lãi." Lời hứa đó gọi là tín dụng. Ngân hàng không chỉ trao tay những đồng tiền cũ; họ tạo ra tiền kỹ thuật số mới hoàn toàn dựa trên lời hứa rằng ngày mai bạn sẽ làm việc chăm chỉ.

Nhưng hãy tự hỏi: điều gì sẽ xảy ra nếu lời hứa của ngày mai bị phá vỡ? Toàn bộ thế giới hiện đại đang giữ thăng bằng trên mạng lưới niềm tin vô hình này.

Khi một người thất hứa, ngân hàng hầu như chẳng bận tâm. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu hàng ngàn người cùng vỡ nợ một lúc? Mạng lưới vô hình ấy sẽ đứt gãy.

Các ngân hàng chợt nhận ra số tiền kỹ thuật số họ tạo ra chỉ được bảo chứng bằng những lời sáo rỗng. Để tự vệ, họ hoảng loạn và ngừng cho tất cả mọi người vay mượn.

Không có dòng tín dụng mới, doanh nghiệp lấy gì trả lương, và người lao động lấy tiền đâu mua sắm? Chẳng phải điều này cho thấy hệ thống của chúng ta mong manh đến nhường nào sao? Một lời hứa bị phá vỡ chỉ là một vết rách nhỏ, nhưng sự hoảng loạn hàng loạt sẽ tháo tung toàn bộ cấu trúc của nền kinh tế.

Liệu nhà máy có đợi bán xong hàng mới đi mua nguyên liệu? Chắc chắn không. Họ phải trả lương và mua vật tư từ rất lâu trước khi sản phẩm được bán ra. Sự chênh lệch này tạo ra một khoảng trống thời gian. Làm sao để lấp đầy nó? Doanh nghiệp vay tiền hôm nay, tin rằng sẽ trả nợ khi khách mua hàng vào tháng tới. Nhưng nếu ngân hàng đột ngột ngừng cho vay, cây cầu tài chính ấy sẽ sụp đổ. Nhà máy lấy gì trả lương tuần này khi tiền hàng tháng sau chưa về? Doanh nghiệp chết mòn, không phải vì thiếu lợi nhuận, mà vì đột ngột cạn kiệt tiền mặt.

Hãy nghĩ về một nông dân sở hữu vườn táo bạt ngàn. Trên sổ sách, vườn táo đó khiến ông ta thật giàu có, phải không? Nhưng chuyện gì xảy ra nếu hôm nay ông ta cần mua bánh mì, mà táo thì tháng sau mới chín?

Liệu ông ta có thể trả tiền bằng những quả táo xanh? Đó là lằn ranh giữa lợi nhuận và dòng tiền. Lợi nhuận là khi doanh nghiệp tạo ra giá trị thặng dư theo thời gian.

Còn dòng tiền là số tiền thực tế bạn đang cầm trong tay lúc này. Suy cho cùng, một kẻ đang chết đói có thể sống sót nhờ lời hứa về một bữa tiệc thịnh soạn vào tuần sau không?

La bàn có làm no bụng kẻ lạc lối không? Không, nhưng thiếu nó, họ sẽ đi quẩn quanh đến chết đói. Lợi nhuận là la bàn, còn tiền mặt là thức ăn.

Bạn có thể rủng rỉnh tiền mặt hôm nay bằng cách bán sạch nông cụ hoặc vay nợ ngân hàng chồng chất. Nhưng hãy tự hỏi: bạn đang thực sự kiến tạo một tương lai bền vững, hay chỉ đang ăn dần chính hạt giống của mình?

Chúng ta đo lường lợi nhuận để biết cỗ máy cốt lõi có thực sự vận hành hay không. Tiền mặt cho biết bạn có sống sót hôm nay không. Còn lợi nhuận? Nó trả lời liệu bạn có lý do để tồn tại vào ngày mai.