Tại sao chúng ta lại cảm thấy chóng mặt khi đột ngột đứng dậy?
Hãy tưởng tượng máu giống như nước trong một chiếc ống dài. Khi bạn nằm, nước chảy đều. Nhưng khi bật dậy quá nhanh, trọng lực kéo "ào" một cái khiến máu dồn hết xuống chân như nước đổ xuống đáy túi.
Lúc này, tim chưa kịp bơm máu ngược lên "tầng thượng" là não bộ. Não bị "đói" oxy trong vài giây nên làm bạn thấy tối sầm mặt mũi. May mắn là cơ thể sẽ nhanh chóng điều chỉnh lại máy bơm để mọi thứ ổn định ngay thôi!
Ngay khi huyết áp giảm xuống, các "cảm biến" tí hon nằm ở cổ và ngực sẽ phát tín hiệu báo động khẩn cấp về trung tâm chỉ huy. Giống như một hệ thống báo cháy tự động, cơ thể ngay lập tức kích hoạt chế độ phản ứng nhanh để cứu vãn tình hình.
Đầu tiên, tim nhận lệnh đập nhanh và mạnh hơn để tạo lực đẩy lớn. Đồng thời, các mạch máu ở phần dưới cơ thể sẽ co lại giống như việc bạn bóp đầu ống nước để tia nước bắn cao hơn và mạnh hơn lên phía trên.
Chỉ trong tích tắc, dòng máu được "gia tốc" và đẩy ngược lên, giúp não bộ thoát khỏi tình trạng thiếu hụt oxy. Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng này mà cơn chóng mặt thường chỉ kéo dài vài giây rồi biến mất hoàn toàn khi mọi thứ ổn định.
Những cảm biến này được gọi là thụ thể áp lực, hoạt động giống như những sợi dây thun siêu nhạy bén gắn trên thành mạch máu. Khi máu chảy qua dồi dào, chúng bị kéo căng ra, báo hiệu cho não bộ rằng áp lực đang ở mức an toàn.
Ngay khi bạn đứng dậy và máu dồn xuống chân, thành mạch máu hơi xẹp lại khiến các sợi dây thun này bị chùng xuống. Sự thay đổi đột ngột này tạo ra một "bản tin khẩn cấp" gửi về trung tâm chỉ huy thông qua các dây thần kinh.
Nó giống như một chiếc chuông báo động chỉ reo khi dây bị lỏng ra thay vì bị kéo căng. Nhờ đó, bộ não biết ngay lập tức rằng huyết áp đang tụt để kịp thời ra lệnh cho tim và mạch máu thực hiện các biện pháp ứng cứu.
Não bộ sử dụng một mạng lưới 'điện thoại nội bộ' siêu tốc gọi là hệ thần kinh tự chủ. Hệ thống này hoạt động hoàn toàn tự động, giống như một người quản gia thầm lặng điều phối mọi hoạt động trong cơ thể mà bạn không cần bận tâm.
Khi huyết áp tụt, não nhấn nút 'tăng tốc' bằng cách gửi xung điện qua dây thần kinh giao cảm. Lệnh này yêu cầu tim đập dồn dập hơn và các mạch máu co thắt lại, giống như bạn bóp ống nước để tia nước bắn mạnh hơn.
Sự kết hợp giữa lực bơm mạnh và đường ống thu hẹp giúp đẩy máu ngược lên não ngay lập tức, đưa mọi thứ trở lại cân bằng chỉ trong tích tắc.
Hệ thần kinh giao cảm hoạt động giống như một "nút bấm khẩn cấp" trong tòa nhà thông minh. Thay vì gửi tín hiệu riêng lẻ, nó phóng ra các luồng xung điện đồng loạt dọc theo mạng lưới dây thần kinh dày đặc bao quanh tim và mạch máu.
Tại các điểm tiếp xúc, xung điện giải phóng Adrenaline - một loại "chìa khóa vạn năng". Chất này ngay lập tức gắn vào các ổ khóa trên cơ tim và thành mạch, ra lệnh cho chúng hoạt động cùng một lúc.
Nhờ sự phối hợp siêu tốc này, tim đập mạnh hơn và mạch máu co lại trong nháy mắt. Dòng máu được đẩy vọt lên não, giúp bạn tỉnh táo trở lại chỉ sau vài giây ngắn ngủi.
