Tại sao các tổ chức của con người rốt cuộc luôn phình to thành những bộ máy quan liêu phức tạp và vô dụng?

Tưởng tượng bạn dựng một cái nhà cây nhỏ xinh. Hoàn hảo! Rồi thằng bạn vấp ngã, thế là bạn xây cái hàng rào khổng lồ.

Tiếp theo, ai đó làm đổ nước. Thay vì lau đi, bạn lập hẳn Ủy ban Nước ép và soạn cuốn luật mười trang quy định góc cầm ly hợp lệ.

Các tổ chức cũng y hệt. Mỗi khi có kẻ làm trò ngu ngốc, sếp lại đẻ thêm luật hoặc thuê quản lý để giám sát gã đó. Họ không bao giờ vứt bỏ luật cũ. Cuối cùng, cái nhà cây vui vẻ biến thành một nhà máy giấy tờ khốn khổ!

Chẳng ai được thăng chức nhờ xóa bỏ luật lệ. Nếu sếp dẹp quy định uống nước ép và hôm sau có kẻ trượt ngã vì vũng nước táo, sếp sẽ bay màu ngay vì tội tắc trách. Nhưng nếu giữ lại cuốn nội quy mười trang vô dụng đó, họ chỉ việc đổ lỗi cho tên ngốc đánh đổ nước vì không đọc trang số bảy. Về cơ bản, luật lệ là áo giáp của giới quan liêu. Chúng không giúp bộ máy trơn tru hơn; chúng tồn tại để những kẻ cầm quyền không bao giờ phải giơ đầu chịu báng mỗi khi thảm họa tất yếu giáng xuống.

Bạn thăng chức bằng cách tự vẽ ra những vấn đề mới toanh, đập ngay vào mắt sếp lớn, rồi đóng vai anh hùng giải quyết chúng bằng... thêm quy định. Đó là phiên bản công sở của việc tự phóng hỏa chỉ để giành quyền cầm bình chữa cháy.

Khi sếp đẻ ra một "Ủy ban Giám sát Nước ép Chiến lược", giới chóp bu sẽ thấy một lãnh đạo năng nổ đang dập tắt khủng hoảng. Trông họ thật bận rộn, quan trọng và đầy quyền uy.

Trong khi đó, kẻ lặng lẽ quét sàn để không ai vấp ngã lại bị ngó lơ. Trong trò chơi quan liêu, sự hỗn loạn phô trương đi kèm mớ giấy tờ phức tạp luôn đè bẹp năng lực thầm lặng.

Giới quản lý cấp cao chỉ sống dựa vào bảng tính và các chỉ số hào nhoáng. Bạn không thể ghi "số người không vấp ngã hôm nay" vào bản đánh giá năng lực. Trông nó chẳng khác gì một tờ giấy trắng.

Nếu thảm họa không xảy ra, các sếp sẽ mặc định hệ thống vốn dĩ hoàn hảo, chứ chẳng nghĩ rằng có kẻ đang còng lưng gánh vác nó.

Với các sếp lớn, trả lương cho người dập những đám cháy vô hình chẳng khác nào mua bảo hiểm bắt ma. Họ thà đợi tòa nhà cháy rụi để chụp một tấm ảnh đầy kịch tính cảnh mình đang đi phát xô nước.

Bước xuống xưởng đồng nghĩa với việc phải đối mặt với mớ cảm xúc hỗn độn, sự hỗn loạn khó lường, và sự thật kinh hoàng rằng sếp thực ra chẳng biết cái máy hoạt động ra sao.

Ngược lại, bảng tính thì an toàn tuyệt đối. Chúng hô biến nỗi khổ đau của nhân viên thành những biểu đồ tròn rực rỡ, nằm gọn gàng trên màn hình phòng họp.

Nhờ thu gọn thực tại thành những con số vô hồn, các sếp có thể tàn nhẫn sa thải chính người chuyên đi dọn rác vô hình mà chẳng mảy may cắn rứt. Về cơ bản, nó giống như chơi game với nhân vật là người thật, và mục tiêu duy nhất là cày điểm cho cao.