Tại sao 'âm thanh 8D' lại mang đến trải nghiệm nghe nhạc khác biệt?

Đừng để cái tên 8D đánh lừa, chẳng có chiều không gian thứ 8 nào ở đây cả. Thực chất, đây là một cú lừa cực gắt dành cho bộ não, khiến bạn có cảm giác âm thanh đang nhảy múa vòng quanh đầu mình thay vì chỉ phát ra từ hai cái tai nghe.

Bí mật nằm ở kỹ thuật điều chỉnh âm lượng và độ trễ giữa hai tai. Bằng cách giả lập cách âm thanh dội lại trong môi trường thực tế, các kỹ sư khiến não bộ tin rằng nguồn phát đang di chuyển liên tục trong không gian.

Kết quả là một trải nghiệm ảo ma như thể ca sĩ đang cầm mic chạy vòng quanh bạn. Nó biến một bài hát phẳng lì thành một sân khấu 3D sống động, dù bạn chỉ đang đeo một chiếc tai nghe bình thường.

Ủa, vậy bộ não dựa vào đâu mà biết âm thanh đang ở hướng nào?

Thật ra, hai cái tai của bạn giống như hai "thám tử" đứng gác hai bên đầu. Khi có tiếng động, não sẽ so sánh cực nhanh xem tai nào nghe thấy trước và bên nào nghe to hơn.

Chỉ cần âm thanh đến tai phải chậm hơn tai trái một phần nghìn giây, não liền "chốt đơn" ngay: "Nguồn âm nằm bên trái!". Kỹ thuật 8D chính là hack vào quy trình so sánh này.

Đó là lý do chúng ta cần hai tai để cảm nhận không gian. Nếu chỉ nghe bằng một tai, bạn sẽ cực kỳ khó khăn trong việc đoán xem âm thanh thực sự phát ra từ đâu đấy!

Khoan, nếu âm thanh ở ngay chính giữa thì hai tai nghe giống hệt nhau mà?

Đúng là nếu chỉ dựa vào độ trễ thì não sẽ "đứng hình" vì hai tai nhận tín hiệu cùng lúc. Đây là lúc hình dáng kỳ lạ của vành tai bắt đầu "gánh team".

Những nếp gấp loằng ngoằng trên tai bạn không phải để cho đẹp đâu. Chúng đóng vai trò như những vật cản, làm biến đổi âm sắc một chút tùy vào việc âm thanh đến từ phía trên, phía dưới hay sau lưng.

Não bạn đã lưu sẵn một "bản đồ" về những thay đổi nhỏ xíu này. Nhờ thế mà bạn phân biệt được tiếng chim hót trên đỉnh đầu với tiếng dế kêu dưới chân dù hai tai nghe to như nhau.

Thế nếu dán phẳng mấy nếp gấp đó lại là hết nghe 8D luôn?

Chuẩn luôn! Nếu bạn lấp đầy các nếp gấp đó bằng đất sét, khả năng định vị trên-dưới hay trước-sau sẽ "bay màu" ngay. Âm thanh lúc đó sẽ bẹt dí vì não mất đi các chỉ dấu âm sắc quen thuộc để phân biệt hướng.

Để "hack" điều này, các kỹ sư dùng thuật toán HRTF — một "bộ lọc ảo" mô phỏng lại đúng những gì vành tai bạn thường làm với sóng âm trước khi nó lọt vào màng nhĩ.

Nhờ thế, dù tai nghe chỉ phát tín hiệu điện, não vẫn bị lừa rằng âm thanh đã va đập qua các nếp gấp và đang bay lơ lửng quanh bạn.

Nhưng tai mỗi người một kiểu, làm sao thuật toán 'hack' chung cho tất cả được?

Đúng là "ca khó" đấy! Thực tế, vành tai mỗi người là duy nhất như dấu vân tay vậy. Thuật toán bạn nghe thường là một bản "size đại trà" được tính toán dựa trên số liệu trung bình của hàng nghìn cái tai khác nhau.

Đó là lý do đôi khi bạn nghe 8D thấy cực phê, nhưng đứa bạn lại thấy "thường thôi". Để xịn nhất, các hãng lớn giờ còn cho bạn chụp ảnh tai để tạo ra một profile HRTF "đo ni đóng giày" riêng cho chính bạn luôn.

Càng khớp với hình dáng tai thật, não càng dễ bị lừa và trải nghiệm không gian càng trở nên ảo diệu, sống động hơn bao giờ hết.