Vì sao 'filter AI' lại tạo nên cơn sốt biến hình trên TikTok?

Mấy cái filter AI trên TikTok không đơn thuần là "dán" một lớp sticker lên mặt bạn đâu. Nó giống như một họa sĩ siêu tốc, quét qua từng đường nét rồi vẽ lại bạn trong một vũ trụ khác chỉ trong tích tắc.

Thay vì chỉnh màu cơ bản, AI sử dụng hàng triệu dữ liệu để "tái cấu trúc" khuôn mặt. Nó hiểu đâu là mắt, đâu là môi để biến bạn thành nhân vật anime hay học sinh Mỹ thập niên 90 mà trông vẫn cực kỳ... thật.

Chính cái cảm giác "vừa là mình nhưng lại không phải mình" này tạo ra sự tò mò cực độ. Chúng ta nghiện việc nhìn thấy phiên bản hoàn hảo hoặc kỳ lạ của bản thân mà chẳng cần tốn sức makeup hay chỉnh sửa thủ công.

Khoan, làm thế nào AI biết đâu là mắt, đâu là môi?

Hãy tưởng tượng AI đã "cày" nát hàng tỷ tấm ảnh chân dung trên mạng. Nó không nhìn bạn như một con người, mà nhìn dưới dạng một tấm lưới tọa độ khổng lồ gồm hàng nghìn điểm ảnh li ti.

Nó quét cực nhanh để tìm các đặc điểm hình học như khoảng cách giữa hai mắt hay độ cong của môi. Chỉ cần bạn lọt vào khung hình, nó đã "chốt đơn" xong sơ đồ khuôn mặt bạn trong tích tắc.

Sau khi có cái khung đó, nó mới đắp lớp "vỏ" anime hay mỹ nam lên. Đó là lý do dù bạn có quay nghiêng, filter vẫn bám theo sát sạt như keo dính.

Nhưng nếu nó giỏi thế, sao thỉnh thoảng cái filter lại 'nhảy' sang... bức tường?

Đó là lúc AI bị "ảo giác" đấy! Dù thông minh nhưng nó cực kỳ ám ảnh với việc tìm khuôn mặt. Chỉ cần một ổ cắm điện hay hai cái lỗ trên tường tình cờ nằm đúng vị trí "mắt - mắt - miệng", AI sẽ reo lên: "A, đây rồi!" và ụp ngay cái filter lên đó.

Hiện tượng này gọi là Pareidolia - xu hướng não bộ (và cả AI) nhìn đâu cũng ra hình người. AI không thực sự "hiểu" thực tế, nó chỉ đang cố khớp các điểm ảnh vào cái khung tọa độ đã học. Vậy nên đôi khi bạn sẽ thấy một cái phích cắm điện bỗng dưng... mọc tóc anime.

Vậy cái 'khung' đó ở đâu ra mà khiến AI cứng nhắc thế?

Nó không tự nghĩ ra đâu, mà là kết quả của việc "học vẹt" từ hàng triệu tấm ảnh chân dung được con người gắn nhãn sẵn. Các kỹ sư nạp vào bộ não điện tử này một kho dữ liệu khổng lồ để nó tự rút ra các quy luật toán học.

AI sẽ tính toán khoảng cách trung bình giữa các bộ phận rồi đúc thành một cái khuôn mẫu. Vì chỉ biết làm theo "đáp án" đã học, nó trở nên cực kỳ máy móc: cứ thấy vật thể nào khớp với tỉ lệ toán học đó là nó mặc định đó là khuôn mặt ngay.

Ủa, ai mà rảnh ngồi gắn nhãn cho hàng triệu tấm ảnh đó vậy?

Không phải các kỹ sư tự tay làm đâu, họ thuê cả một "đội quân" dán nhãn dữ liệu khổng lồ trên khắp thế giới đấy. Những người này ngồi hàng giờ chỉ để khoanh vùng mắt, mũi, miệng trên từng tấm ảnh để dạy AI biết thế nào là một khuôn mặt chuẩn.

Thậm chí, đôi khi chính chúng ta cũng đang làm "nhân viên" không lương cho họ. Mỗi khi bạn giải CAPTCHA bằng cách chọn "đâu là xe buýt" hay "đâu là vạch kẻ đường", bạn thực chất đang giúp AI học cách phân biệt vật thể trong đời thực.

Dữ liệu chính là "xăng" để cỗ máy AI chạy. Càng nhiều người gắn nhãn, cái khung của AI càng chính xác, nhưng cũng vì thế mà nó đôi khi trở nên máy móc và rập khuôn đến mức cực đoan.