Sự bành trướng của Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC)

VOC không chỉ là một công ty buôn bán, mà là một siêu account được buff tận nóc với những đặc quyền chưa từng có. Chính phủ Hà Lan cho phép họ tự đúc tiền, lập quân đội và có quyền tuyên chiến như một quốc gia độc lập để chiếm lĩnh thị trường gia vị.

Họ đi gank khắp các vùng biển, dùng hỏa lực để ép các đối thủ out trình và thiết lập chế độ độc quyền. Thay vì chỉ giao thương, VOC xây pháo đài và quản lý các thuộc địa như những admin thực thụ của server Đông Nam Á.

Ở thời đỉnh cao, giá trị của con quái vật này còn khủng hơn cả Apple và Microsoft cộng lại. Một tập đoàn tư nhân nhưng lại sở hữu sức mạnh quân sự đủ để làm rung chuyển cả bản đồ thế giới lúc bấy giờ.

Khoan, sao chính phủ lại dám giao hết "quyền admin" cho một công ty tư nhân?

Thật ra đây là một kèo "thuê cày thuê" đỉnh cao của nhà nước Hà Lan. Hồi đó, Hà Lan đang bận đánh nhau với Tây Ban Nha nên ngân sách rỗng túi, không đủ lực để tự mình đi khai phá viễn đông.

Thay vì tự làm, họ gom tất cả các nhóm thương nhân nhỏ lẻ lại thành một "Guild" duy nhất là VOC. Chính phủ cấp cho VOC "quyền admin" để họ tự lo liệu từ A-Z: tự đánh, tự đàm phán, tự thu lời.

Đổi lại, chính phủ không tốn một xu mà vẫn có một đội quân tinh nhuệ đi mở rộng bản đồ và đem tiền về nộp thuế. Một mũi tên trúng hai con chim, vừa rảnh tay lo việc nhà, vừa có đệ cứng đi farm hộ.

Vậy tiền đâu để cái Guild này sắm sửa trang bị lúc đầu?

Để có vốn "lên đồ" mà không cần ngân sách nhà nước, VOC đã chơi chiêu chưa từng có: mở cổng "nạp lần đầu" cho toàn dân. Họ phát hành cổ phiếu, cho phép bất kỳ ai cũng có thể đầu tư vào Guild.

Đây chính là tiền thân của sàn chứng khoán. Từ quý tộc đến dân thường đều có thể "quăng tiền" vào để đổi lấy giấy chứng nhận sở hữu. Nếu Guild đi farm được nhiều vàng, giá trị tờ giấy đó sẽ tăng vọt.

Nhờ lượng "tiền nạp" khổng lồ này, VOC đủ sức đóng tàu chiến xịn và thuê lính mà không cần đợi chính phủ giải ngân một xu nào.

Nhưng lỡ kẹt tiền mà muốn 'pass' lại cái giấy đó thì sao?

"Chợ ảo" Amsterdam ra đời để giải quyết việc này. Thay vì ôm giấy đợi tàu về, các "con giời" có thể mang chúng ra sàn để "trade" lấy tiền mặt bất cứ lúc nào.

Nếu tin đội tàu vừa "loot" được kho báu, giá cổ phiếu sẽ "pump" mạnh. Nếu bị "gank" giữa biển, dân tình sẽ xả hàng cắt lỗ tạo nên những pha "nhảy cầu" lịch sử.

Cơ chế này giúp dòng tiền luôn luân chuyển chứ không bị "khóa acc". Nó biến tờ giấy thành tài sản linh hoạt, chính thức khai sinh ra các hoạt động đầu cơ.

Ủa, vậy có ai chơi chiêu 'bán khống' hay thao túng giá ở cái chợ này không?

Có chứ, 'trùm cuối' của những pha thao túng chính là Isaac Le Maire. Ông này vốn là cổ đông lớn nhưng vì cay cú ban lãnh đạo nên đã lập hẳn một 'biệt đội' để dìm giá cổ phiếu VOC xuống đáy.

Họ dùng chiêu 'bán khống' (short selling): mượn cổ phiếu của người khác để bán ngay lúc giá cao, sau đó tung tin đồn thất thiệt như 'tàu bị đắm' để dân tình hoảng loạn xả hàng.

Khi giá chạm đáy, họ mua lại với giá rẻ mạt để trả nợ và bỏ túi khoản chênh lệch cực khủng. Đây chính là những pha 'bear raid' đầu tiên, khiến chính phủ phải vội vàng ra luật cấm vì sợ sập sàn.