Vì sao giới trẻ có xu hướng chi tiêu 'Doom spending'?

Thay vì cặm cụi tiết kiệm cho một ngôi nhà mà có khi cả đời không mua nổi, nhiều người chọn cách chốt đơn một chiếc túi hiệu hay chuyến du lịch sang chảnh ngay lập tức. Đây chính là Doom spending, kiểu tiêu tiền như thể thế giới sắp tận thế đến nơi.

Khi những mục tiêu lớn trở nên quá xa vời vì bão giá, não bộ sẽ tự động bật chế độ an ủi cấp tốc. Chúng ta dùng những món đồ xa xỉ nhỏ nhoi để xoa dịu nỗi lo âu và tìm lại chút cảm giác kiểm soát cuộc sống trong ngắn hạn.

Về cơ bản, nếu cảm thấy không thể mua được một tương lai ổn định, chúng ta chọn cách sở hữu một hiện tại thật rực rỡ để bù đắp cho sự bất định ngoài kia.

Ủa, sao việc 'chốt đơn' lại tạo ra được cảm giác kiểm soát cuộc sống?

Hãy tưởng tượng bạn đang bơi giữa đại dương vô tận không thấy bờ—đó là cảm giác bất lực trước bão giá. Nhưng khi bạn chọn mua một đôi giày, bạn đột ngột trở thành "vị vua" trong thế giới nhỏ bé của mình.

Việc chọn màu sắc, kích cỡ và bấm nút "Thanh toán" mang lại một luồng dopamine tức thì. Nó đánh lừa bộ não rằng: "Này, ít nhất mình vẫn có quyền quyết định thứ gì sẽ thuộc về mình vào ngày mai".

Đó là một chiến thắng nhỏ để khỏa lấp sự bế tắc trước những biến động kinh tế khổng lồ mà cá nhân chúng ta vốn chẳng thể xoay chuyển được.

Dopamine tan hết thì mình lại thấy tệ hơn đúng không?

Chính xác. Cơn phê dopamine từ việc mua sắm thường bốc hơi rất nhanh, có khi ngay lúc bạn vừa bóc seal món đồ hoặc sau tiếng 'ting ting' trừ tiền.

Khi sự phấn khích qua đi, thực tại lại ập đến. Bạn dễ rơi vào vòng lặp: lo âu, chốt đơn, hối hận, rồi lại chốt đơn để tìm lại sự an tâm giả tạo.

Nó giống như uống nước muối để giải khát. Càng uống càng khát, và cái 'kiểm soát' ảo kia thực chất lại đang kiểm soát ngược lại chính ví tiền của bạn.

Nếu biết là 'nước muối', tại sao mình vẫn cứ đâm đầu vào uống?

Bởi vì não bộ chúng ta là kẻ 'nghiện' sự tức thì. Khi tương lai mờ mịt, phần não nguyên thủy sẽ gào thét đòi phần thưởng ngay lập tức để cảm thấy an toàn, bất chấp hậu quả lâu dài.

Giống như lúc đói lả mà có người đưa thanh kẹo. Dù biết ăn xong sẽ nhanh đói lại, nhưng vị ngọt lịm ngay đầu lưỡi lúc đó quan trọng hơn tất cả mọi logic trên đời.

Hơn nữa, các app mua sắm hiện nay quá mượt mà. Một cú chạm là nỗi buồn tan biến trong vài giây, trong khi việc tiết kiệm lại là hành trình dài dằng dặc và cực kỳ khô khan.

Vậy làm sao để lừa cái não "nghiện" này đi tiết kiệm đây?

Muốn thắng được phần não nguyên thủy, đừng bắt nó phải chờ đợi 10 năm. Hãy chia nhỏ mục tiêu ra thành những "nhiệm vụ" siêu ngắn hạn để có phần thưởng ngay lập tức.

Thay vì nghĩ về con số tiền tỷ xa vời, hãy tận hưởng cảm giác nhìn số dư tăng thêm vài chục nghìn mỗi ngày. Đó là cách tạo ra những "cú chạm" dopamine nhỏ lẻ nhưng lành mạnh để nuôi dưỡng thói quen.

Hãy biến tiết kiệm thành một trò chơi. Mỗi lần "cưỡng lại" được một đơn hàng, hãy chuyển ngay số tiền đó vào quỹ riêng. Nhìn con số tích lũy nhảy lên cũng mang lại cảm giác quyền lực y hệt như lúc bạn bấm nút thanh toán vậy!