Trào lưu 'Doomspending' và thói quen vung tiền để giải sầu

Doomspending là kiểu vung tiền tới bến dù túi đang rỗng tuếch, chỉ vì bạn cảm thấy tương lai quá mờ mịt. Thay vì nhịn ăn nhịn mặc để tiết kiệm cho một căn nhà xa xỉ chẳng bao giờ tới lượt mình, bạn chọn chốt đơn chiếc túi hiệu hay ly latte sang chảnh để thấy đời vẫn còn chút ý nghĩa.

Đây là cơ chế tự vệ khi chúng ta quá stress trước lạm phát hay tin tức tiêu cực. Khi không thể kiểm soát được những biến động vĩ mô, bộ não xúi giục bạn tìm cảm giác quyền lực giả tạo thông qua việc quẹt thẻ ngay lập tức.

Một kiểu mua niềm vui ngắn hạn để lấp đầy hố đen lo âu, dù sáng mai thức dậy, thứ duy nhất thực sự thay đổi chỉ là số dư tài khoản đã về không.

Cái 'quyền lực giả tạo' khi quẹt thẻ đó nghe ảo ma thế?

Nó giống như việc bạn đang kẹt trong một ván game siêu khó mà quái vật lạm phát hay giá nhà quá mạnh. Thay vì cố đánh trùm cuối, bạn quay sang... chốt đơn một bộ skin thật đẹp cho nhân vật.

Lúc quẹt thẻ, bạn là 'chủ tịch' của số tiền đó. Bạn quyết định nó đi đâu ngay lập tức. Cảm giác 'mình vẫn còn quyền kiểm soát' này cực kỳ gây nghiện, giúp xoa dịu cái tôi đang vụn vỡ vì thực tế phũ phàng.

Nhưng khổ nỗi, cái quyền lực này chỉ tồn tại đúng từ lúc nhấn 'Thanh toán' đến khi tin nhắn trừ tiền báo về. Một cú lừa ngọt ngào của dopamine thôi!

Ủa, vậy lúc tin nhắn trừ tiền báo về thì cái dopamine đó đi đâu?

Nó bốc hơi nhanh như cách người yêu cũ trở mặt vậy! Khi tiếng "ting ting" vang lên, bong bóng quyền lực vỡ tan tành. Bộ não bừng tỉnh khỏi cơn mê và nhận ra thực tại: món đồ đó chưa chắc làm bạn vui lâu, nhưng cái ví rỗng thì là thật.

Thay vì hưng phấn, bạn rơi thẳng xuống hố sâu của sự hối lỗi (buyer's remorse). Lúc này, hormone căng thẳng cortisol sẽ tràn ra, khiến bạn thấy tội lỗi và lo âu gấp bội so với lúc chưa mua. Một vòng lặp "vô tri" thực sự bắt đầu từ đây.

Biết là hối hận, nhưng sao bộ não vẫn cứ 'ngựa quen đường cũ' vậy?

Vì bộ não chúng ta là một "kẻ lụy tình" dopamine chính hiệu. Nó có một bộ lọc ký ức cực kỳ thiên vị: chỉ ghi nhớ khoảnh khắc thăng hoa lúc chốt đơn mà quên béng cái cảm giác đau ví ngay sau đó.

Khi nỗi buồn ập đến lần nữa, não sẽ tự động gợi ý cách nhanh nhất để "thoát nghèo" cảm xúc. Nó lừa bạn rằng: "Lần này sẽ khác, mua đi là hết buồn ngay!".

Thế là bạn lại quẹt thẻ để tìm lại cái đỉnh cao cũ, giống như việc cố chấp quay lại với người yêu cũ chỉ vì nhớ vài phút giây ngọt ngào, dù biết kết cục vẫn là "toang".

Khoan, vậy làm sao để 'tỉnh đòn' trước cú lừa của dopamine đây?

Muốn "tỉnh" thì bạn phải tạo ra một khoảng nghỉ để lý trí kịp bắt máy. Đừng để nút thanh toán nằm ngay đầu ngón tay. Hãy thử quy tắc 24 giờ: cứ bỏ đồ vào giỏ hàng rồi đi ngủ, sáng mai thức dậy khi cơn "vã" dopamine đã hạ nhiệt, bạn sẽ thấy món đồ đó trông... thường thôi.

Ngoài ra, hãy tìm "dopamine sạch" từ những việc nhỏ xíu nhưng có thật như hoàn thành một ván game hay chạy bộ 15 phút. Thay vì để não bộ làm chủ, bạn phải chủ động thiết lập lại hệ thống phần thưởng bằng những niềm vui không tốn tiền.

Đừng để cái ví phải trả giá cho sự "vô tri" của cảm xúc nhất thời thêm lần nào nữa nhé!