Tranh chấp quyền sở hữu phôi thai đông lạnh sau ly hôn

Coi hôn nhân là một startup thì phôi thai đông lạnh chính là "tài sản vô hình" phức tạp nhất khi thanh lý. Nó không phải cái tivi để chia đôi, cũng chưa hẳn là một con người hoàn chỉnh để tranh quyền nuôi dưỡng.

Rắc rối nằm ở chỗ: một bên muốn "thoái vốn" bằng cách hủy phôi, bên kia lại muốn tiếp tục "đầu tư" để sinh con. Luật pháp phải đau đầu cân nhắc giữa quyền được làm cha mẹ và quyền không bị ép buộc liên đới máu mủ sau khi đường ai nấy đi.

Đây là cuộc chiến mà ranh giới giữa "vật thể" và "nhân vị" mờ nhạt đến mức mọi điều khoản phân chia tài sản thông thường đều trở nên vô dụng.

Nhưng nếu một bên khăng khăng muốn giữ để đẻ thì sao?

Trong "luật chơi" này, quyền phủ quyết thường thuộc về người muốn dừng lại. Bạn không thể ép một cổ đông đã thoái vốn phải gánh trách nhiệm pháp lý cho một "dự án" mà họ từ chối liên quan.

Ép ai đó làm cha mẹ là vi phạm quyền tự do cá nhân nghiêm trọng. Nó giống như bắt bạn ký hợp đồng nợ máu mủ vô thời hạn mà không có sự đồng thuận.

Trừ khi đó là cơ hội sinh con cuối cùng, còn không, "phiếu chống" của bên muốn hủy phôi thường sẽ đóng băng mọi nỗ lực hồi sinh phôi thai này.

Khoan, làm sao để chứng minh đó là cơ hội cuối cùng?

Đây là tình huống "vét đĩa" trong pháp lý. Để kích hoạt ngoại lệ này, bạn phải trình ra một hồ sơ bệnh án đanh thép chứng minh rằng nếu không dùng phôi này, dây chuyền sản xuất của bạn coi như phá sản hoàn toàn.

Chẳng hạn, người vợ đã mất khả năng dự trữ trứng hoặc gặp vấn đề sức khỏe không thể lấy trứng lần nữa. Lúc này, tòa án sẽ đặt lên bàn cân: một bên là sự bất tiện của người chồng, bên kia là quyền làm mẹ duy nhất còn sót lại của người vợ.

Tuy nhiên, tấm vé vớt này cực kỳ khó lấy. Tòa thường ưu tiên quyền tự do không làm cha mẹ, trừ khi việc từ chối đó tước đi vĩnh viễn khả năng duy trì nòi giống của đối phương.

Thắng kiện rồi đẻ con, thì "cổ đông" phản đối có phải trả tiền nuôi không?

Đây chính là "điều khoản loại trừ" gây tranh cãi nhất. Về lý thuyết, nếu bạn bị ép phải trở thành cha mẹ ngoài ý muốn, bạn không nên bị buộc phải gánh vác gánh nặng tài chính cho một "dự án" mà mình đã bỏ phiếu phủ quyết.

Ở một số nơi, tòa án có thể yêu cầu bên muốn giữ phôi phải ký một bản cam kết tự lực cánh sinh. Nghĩa là họ được quyền có con, nhưng phải chấp nhận làm nhà đầu tư độc lập, miễn trừ hoàn toàn nghĩa vụ cấp dưỡng cho người kia.

Nhưng thực tế lại nghiệt ngã hơn. Khi đứa trẻ ra đời, nó trở thành một thực thể pháp lý có quyền lợi riêng. Lúc đó, mọi thỏa thuận giữa hai người lớn có thể bị vô hiệu hóa vì luật pháp luôn ưu tiên lợi ích của đứa trẻ hơn là túi tiền của cổ đông cũ.

Sao không chốt phương án xử lý phôi bằng văn bản ngay từ đầu?

Thực tế là các phòng khám luôn yêu cầu bạn ký một "thỏa thuận cổ đông" về việc xử lý phôi trước khi bắt đầu. Nhưng rắc rối ở chỗ, đây không phải là hợp đồng mua bán xe hơi mà là một cam kết liên quan đến nhân quyền.

Luật pháp nhiều nơi coi ý chí của con người là thứ có thể thay đổi. Một chữ ký lúc cơm lành canh ngọt không thể tước đi quyền từ chối làm cha mẹ hoặc quyền được làm mẹ của một người tại thời điểm "thanh lý" thực tế.

Nó giống như một điều khoản hợp đồng bị tuyên vô hiệu vì vi phạm trật tự công cộng. Khi đạo đức và quyền con người nhảy vào cuộc, mọi văn bản cam kết trước đó chỉ còn mang tính chất tham khảo chứ không phải là lệnh bài miễn tử.