Tác động của thương mại hóa giáo dục đối với hệ thống đào tạo quốc gia.
Hãy coi giáo dục như một dây chuyền sản xuất khổng lồ. Khi thương mại hóa nhảy vào, nhà trường bỗng biến thành những showroom bóng bẩy, nơi tấm bằng là món hàng và sinh viên là những khách hàng chịu chi.
Thay vì đào tạo dựa trên kho hàng kỹ năng mà quốc gia thực sự cần, các trường sẽ ưu tiên nhập về những ngành hot trend dễ bán. Nó giống như việc cả thành phố chỉ toàn mở tiệm trà sữa vì lợi nhuận nhanh, trong khi chẳng ai chịu đi trồng lúa hay xây nhà.
Hệ quả là chúng ta có một bảng cân đối kế toán đẹp đẽ trước mắt, nhưng lại hụt hơi trong cuộc đua dài hạn vì nhân lực bị lệch pha hoàn toàn so với thực tế vận hành của xã hội.
Đó là lúc "khủng hoảng chuỗi cung ứng" xảy ra. Khi nguồn cung thợ xây thiếu hụt, giá nhân công vọt lên trời, hoặc chúng ta phải "nhập khẩu" lao động để duy trì vận hành cơ bản.
Trong khi đó, hàng ngàn "chuyên gia trà sữa" thất nghiệp vì thị trường bão hòa. Họ cầm tấm bằng đắt tiền nhưng không thể lắp ráp nổi một viên gạch cho nền kinh tế.
Kết cục là một bộ máy quốc gia bóng lộn bên ngoài nhưng rệu rã bên trong vì thiếu linh kiện vận hành cốt lõi.
Đó là do sự lệch pha giữa 'phòng marketing' của trường và 'kho bãi' thực tế của thị trường. Các trường thường dùng những con số bóng bẩy để thổi phồng giá trị tấm bằng, khiến người mua lầm tưởng đây là mặt hàng luôn cháy khách.
Hơn nữa, giáo dục có độ trễ rất lớn. Một 'chu kỳ sản xuất' nhân lực mất tận 4 năm. Khi bạn bắt đầu nhập học, ngành đó có thể đang hot, nhưng đến lúc bạn 'xuất xưởng' thì kho hàng xã hội đã tồn đọng đầy rẫy những mặt hàng y hệt.
Nó giống như việc dân tình đổ xô đi đặt hàng theo trend, nhưng đến khi shipper giao tới nơi thì món đồ đó đã lỗi thời và bị vứt xó trong kho thanh lý rồi.
Nhìn vào "đơn hàng" hiện tại là cái bẫy lớn nhất. Đa số chọn ngành dựa trên độ hot của năm ngoái, trong khi thứ bạn cần là dự báo nhu cầu cho 4 năm tới. Giống như thấy thiên hạ cháy hàng áo phao mới đi học dệt len, dệt xong thì trời đã sang hè.
Để không bị "việt vị", hãy đầu tư vào "linh kiện lõi". Những kỹ năng như tư duy logic, giải quyết vấn đề hay khả năng tự học có hạn sử dụng cực dài, là mặt hàng "vĩnh cửu" trong kho có thể cân được mọi loại trend.
Đừng chỉ nghe "sale" quảng cáo. Hãy soi vào những vấn đề xã hội đang bế tắc nhưng chưa có giải pháp – đó mới là nơi có nhu cầu thực sự và bền vững, thay vì những ngành đã bão hòa trên mặt báo.
Bán "thép thô" luôn khó hơn bán một chiếc xe bóng loáng. Linh kiện lõi yêu cầu người học phải tự rèn giũa cực khổ, trong khi đa số khách hàng lại thích những món "mì ăn liền" có thể dùng ngay để đi lòe thiên hạ.
Quy trình đúc "tư duy" cũng rất chậm, khó đóng gói thành các gói "sale" hấp dẫn. Nhà trường chọn lắp ráp những linh kiện theo trend vì nó giúp đẩy nhanh tốc độ luân chuyển hàng hóa và làm đẹp báo cáo doanh thu cuối năm.
Kết quả là họ ưu tiên bán những thứ dễ quảng cáo hơn là những thứ thực sự bền bỉ.
