Hội chứng 'Ick' và lý do bỗng dưng thấy 'hết cứu'

Đang trong giai đoạn "màu hồng" mà tự nhiên thấy crush làm một hành động vô tri là bỗng dưng thấy "hết cứu". Đó chính là "The Ick" - cảm giác rùng mình, tụt mood không phanh chỉ vì một chi tiết nhỏ xíu như cách họ cầm thìa hay dùng từ lóng lỗi thời.

Thực ra, đây là cái "công tắc sinh tồn" trong não bộ. Khi phát hiện một hành vi lệch chuẩn, hệ thống cảnh báo sẽ hét lên rằng đây là đối tượng thiếu kỹ năng xã hội hoặc gen không xịn, khiến bạn thấy ghê tởm ngay lập tức để... chạy ngay đi.

Một kiểu bộ lọc tự động cực gắt, giúp bạn đỡ tốn thời gian vào những mối quan hệ "vô tri" dù đôi khi nó hơi phũ phàng.

Khoan, sao cái cách cầm thìa lại liên quan đến sinh tồn được?

Nghe thì có vẻ "drama queen", nhưng não bộ chúng ta là một chuyên gia suy diễn cực đoan. Trong quá khứ, việc hành xử kỳ quặc hoặc không biết dùng công cụ là dấu hiệu của việc kém thông minh hoặc thiếu giáo dục, đồng nghĩa với khả năng sống sót thấp.

Thời nay, dù chỉ là cái cách cầm thìa hay đi tất với dép, bộ não "đồ cổ" vẫn tự động suy luận: "Đến việc nhỏ này còn làm không xong thì sao bảo vệ được gia đình?". Thế là nó bật báo động đỏ, bắt bạn tụt mood để tránh xa đối tượng đó ra.

Nó giống như việc bạn thấy một vết nứt nhỏ trên móng nhà vậy. Tuy nhìn thì nhỏ nhưng nó ám chỉ cả cái nền móng có vấn đề, nên não ép bạn "quay xe" để bảo toàn tương lai cho giống nòi thôi.

Ủa, vậy mình có cách nào 'ghi đè' để hết thấy ghê họ không?

Nói thật là hơi khó, vì một khi bộ não đã dán nhãn "bất ổn" thì nó sẽ lưu vào bộ nhớ đệm cực nhanh. Đây là phản ứng tự động của vùng não nguyên thủy, không phải thứ bạn có thể dùng logic hay sự tử tế để thuyết phục bản thân thôi rùng mình được.

Giống như việc bạn lỡ thấy một con gián trong bát phở vậy. Dù chủ quán có vớt nó ra và thề thốt bát phở vẫn sạch, thì tâm trí bạn đã bị ám ảnh bởi hình ảnh đó rồi. Cảm giác ngưỡng mộ ban đầu đã bị sự ghê tởm chiếm sóng hoàn toàn.

Trừ khi người đó có một cú "quay xe" cực gắt bằng những ưu điểm khổng lồ khác để bù đắp, còn không thì đa số chúng ta sẽ chọn đi tìm một "bát phở" mới cho lành để bảo vệ hệ thần kinh khỏi sự khó chịu dai dẳng này.

Liệu visual cực phẩm hay sự giàu sang có 'tẩy trắng' được cái Ick không?

Có chứ, đó chính là sức mạnh của 'Hiệu ứng hào quang'. Khi một ưu điểm quá chói lòa như nhan sắc 'vô thực' hay ví tiền dày cộp, não bộ sẽ bị 'lóa mắt' và tạm thời lờ đi mấy hành động gây tụt mood kia.

Giống như việc bạn thấy một vết xước nhỏ trên chiếc siêu xe vậy. Dù vết xước đó có 'Ick' thật, nhưng vì tổng thể cái xe quá xịn nên bạn vẫn sẵn lòng tặc lưỡi bỏ qua để được trải nghiệm.

Tuy nhiên, hào quang chỉ là thuốc giảm đau thôi. Khi cơn say nắng hạ nhiệt, cái 'Ick' cũ kỹ thường sẽ quay lại và 'vả' bạn tỉnh táo hơn bao giờ hết, vì bản năng sinh tồn không dễ bị mua chuộc mãi đâu.

Nhưng cái "hào quang" đó thường trụ được bao lâu thì hết hạn?

Đó là lúc hiện tượng "Thích nghi khoái lạc" (Hedonic Adaptation) vào cuộc. Bộ não chúng ta rất nhanh chán; cái gì quá đẹp hay quá giàu lúc đầu thì gây sốc, nhưng lâu dần nó sẽ trở thành "mặc định". Khi bạn đã quen với vẻ ngoài cực phẩm, sự chú ý của bạn sẽ tự động dời sang những thứ... gây chướng mắt.

Giống như việc bạn mua một chiếc điện thoại mới vậy. Tuần đầu thì nâng như nâng trứng, nhưng tháng sau bạn chỉ còn thấy mấy vết xước và máy lag. Khi sự phấn khích ban đầu (dopamine) tụt xuống, bộ não "đồ cổ" sẽ tỉnh táo lại và bắt đầu soi xét từng li từng tí.

Lúc này, cái "Ick" vốn bị đè nén sẽ trồi lên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nó như một lời nhắc nhở phũ phàng rằng nhan sắc không thể khỏa lấp được sự vô tri, và bản năng sinh tồn lại tiếp tục gào thét bắt bạn phải "quay xe" ngay lập tức.